ภาวะการกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้า (Carpal tunnel syndrome)

อาการชาที่บริเวณฝ่ามือและนิ้วมือมักพบได้บ่อย ซึ่งเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ความผิดปกติของสมอง (intracranial pathology) การรบกวนเส้นประสาทระดับคอ (cervical radiculopathy) ปลายประสาทอักเสบจากสาเหตุต่าง ๆ เช่น โรคเบาหวาน การขาดวิตามินบี 12 และอีกหนึ่งสาเหตุที่พบได้บ่อยคือ การกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้า (carpal tunnel syndrome) ซึ่งการกดที่เส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้านี้ควรได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องทันท่วงที มิเช่นนั้นอาจเกิดความผิดปกติของการรับรู้ความรู้สึกในมือระยะยาวและเกิดการฝ่อลีบของกล้ามเนื้อในมือ ส่งผลทำให้ความสามารถในการใช้มือในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ลดลงได้ (1)

ภาวะการกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้า (carpal tunnel syndrome) เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากการกดทับเส้นประสาทส่วนปลายที่พบได้บ่อยที่สุด มักเกิดในผู้ที่มีการเคลื่อนไหวข้อมือในท่ากระดกข้อมือขึ้นหรือลงซ้ำ ๆ นาน ๆ เช่น การใช้งานคอมพิวเตอร์ การขับรถ ทำงานบ้าน เป็นต้น (1) โดยภาวะการกดทับเส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้านี้มักพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย และพบ 3-4% ของประชากรในวัยทำงาน (2) และมักพบในคนทำงานออฟฟิศที่มีลักษณะงานในการใช้คอมพิวเตอร์ต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน และหากสังเกตท่าทางขณะใช้เมาส์หรือคีย์บอร์ด จะพบลักษณะการวางมือดังภาพที่ 1

ภาพที่ 1 แสดงลักษณะข้อมือทั่วไปขณะใช้งานคอมพิวเตอร์

จากรูปจะเห็นได้ว่า ข้อมือมีลักษณะกระดกขึ้นเล็กน้อย ซึ่งจะทำให้ทางเดินเส้นประสาทแคบลงและเกิดแรงกดภายในช่องทางเดินเส้นประสาทเพิ่มมากขึ้นจากปกติถึง 15-20 เท่า ส่งผลให้เกิดการเสียดสีระหว่างเส้นประสาทที่บริเวณข้อมือด้านหน้า (median nerve) กับเอ็นรัดข้อมือมากขึ้น และเกิดการอักเสบที่เส้นประสาทเกิดได้ (3, 4)

อาการและอาการแสดง

1. มีอาการชาหนา ๆ ชายิบ ๆ หรืออาจมีอาการปวดบริเวณฝ่ามือ นิ้วมือข้างที่ถนัดโดยเฉพาะนิ้วโป้ง นิ้วชี้ นิ้วกลางและนิ้วนางครึ่งนิ้ว ดังแสดงในภาพที่ 2 และอาจมีอาการปวดตอนกลางคืนจนต้องตื่นกลางดึกในบางครั้ง แต่เมื่อสะบัดมือแรง ๆ อาการปวดหายไป (1)

ภาพที่ 2 แสดงบริเวณที่มีอาการชาหรือปวดจากเส้นประสาทมีเดียน (median nerve) (บริเวณระบายสีแดง)

2. มีการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อในมือ ทำให้บางครั้งหยิบจับสิ่งของได้ลำบากหรือหล่นง่าย ใช้มือทำงานละเอียดได้ลำบาก เช่น การติดกระดุม ไขกุญแจ และเย็บผ้า เป็นต้น (1) และหากมีการกดทับเส้นประสาทเป็นเวลานานโดยไม่ได้ทำการรักษาอาจส่งผลให้เกิดการฝ่อลีบของกล้ามเนื้อในมือซึ่งเห็นชัดบริเวณกล้ามเนื้อนิ้วโป้ง (1, 3)

ปัจจัยการเกิดโรค

1. ผู้ที่มีการกระดกข้อมือขึ้นลงซ้ำ ๆ เป็นระยะเวลานาน เช่น การเล่นกีฬา การทำงานบ้าน การใช้คอมพิวเตอร์ หรืองานที่เกิดแรงสั่นสะเทือน (1)
2. ผู้ที่เคยมีการบาดเจ็บบริเวณข้อมือ เช่น กระดูกข้อมือหัก การเคลื่อนของกระดูกข้อมือ (1)
3. โรคแทรกซ้อนอื่น ๆ ที่ส่งผลต่อระบบประสาทส่วนปลาย เช่น โรคเบาหวาน โรคไทรอยด์ โรคไต โรคพิษสุรา (1)
4. ภาวะที่ทำให้เกิดการคั่งของสารน้ำในร่างกาย เช่น สตรีที่กำลังตั้งครรภ์ โรคอ้วน โรคหัวใจล้มเหลวชนิดล่างขวา (2)
5. โรคข้ออักเสบ เช่น เก๊าท์ รูมาตอยด์ (1)
6. ข้อเสื่อม (3)

การรักษา

1. การรักษาทางกายภาพบำบัด

ระยะอักเสบเฉียบพลัน (มีอาการปวด บวม แดง ร้อน)

• พักการใช้งานข้อมือซ้ำ ๆ หรือนาน ๆ เพื่อลดการกดและเสียดสีของเส้นประสาทบริเวณข้อมือด้านหน้า
• ประคบเย็นร่วมกับการใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดต่างๆ เช่น เครื่องอัลตราซาวด์ (ultrasound) หรือเครื่องเลเซอร์ (laser) เพื่อลดการอักเสบและอาการปวด
• ใส่อุปกรณ์พยุงข้อมือเพื่อจัดข้อมือให้อยู่ในแนวปกติ (1) ดังภาพที่ 3

ภาพที่ 3 แสดงอุปกรณ์ช่วยพยุงข้อมือ (1)

ระยะเรื้อรัง

• ประคบอุ่นหรือแช่น้ำอุ่นเพื่อเพิ่มการไหลเวียนเลือดและลดความตึงรั้งของเอ็นรัดข้อมือด้านหน้า
• การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัด เช่น เครื่องอัลตราซาวด์ (ultrasound) หรือเครื่องเลเซอร์กำลังต่ำ (low level laser) เพื่อช่วยลดความตึงรั้งของเอ็นรัดข้อมือด้านหน้า และกระตุ้นการซ่อมแซมส่วนที่บาดเจ็บ (1)
• ยืดและกดนวดพังผืดบริเวณเอ็นรัดข้อมือด้านหน้า เพื่อลดการกดทับเส้นประสาท ดังภาพที่ 4

ภาพที่ 4 แสดงการยืดพังผืดบริเวณเอ็นรัดข้อมือด้านหน้า

• การขยับข้อต่อบริเวณข้อมือเพื่อลดแรงกดและการเสียดสีระหว่างเส้นประสาทกับเอ็นรัดข้อมือด้านหน้า (2) และเป็นการขยับเส้นประสาทมีเดียนด้วยตนเอง ดังแสดงในภาพที่ 6

ภาพที่ 6 แสดงการขยับเส้นประสาทมีเดียนด้วยตนเองเพื่อลดแรงกดโดยเคลื่อนไหวในองศาที่ไม่กระตุ้นอาการปวดหรือชา

จำนวน: 10 ครั้ง/รอบ, 3 รอบ/วัน

• การยืดกล้ามเนื้อแและเส้นประสาทแขนด้านหน้า ดังแสดงในภาพที่ 7 – 8

ภาพที่ 7 แสดงการยืดกล้ามเนื้อแขนท่อนล่างด้านในโดยยืดในองศาที่ไม่กระตุ้นอาการปวดหรือชา

จำนวน: ค้าง 10 วินาที/ครั้ง, 10 ครั้ง/รอบ, 3 รอบ/วัน (หากกระตุ้นอาการปวดหรือชาให้พัก)

ภาพที่ 8 แสดงการยืดเส้นประสาทมีเดียนด้วยตนเองโดยเคลื่อนไหวในองศาที่ไม่กระตุ้นอาการปวดหรือชา

จำนวน: ค้าง 10 วินาที/ครั้ง, 10 ครั้ง/รอบ, 3 รอบ/วัน (หากกระตุ้นอาการปวดหรือชาให้หยุดพัก)

• การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มกำลังกล้ามเนื้อแขนและมือ ดังแสดงในภาพที่ 9

ภาพที่ 9 แสดงการขยับเอ็นกล้ามเนื้อข้อมือเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่น (1)

จำนวน: 10 ครั้ง/รอบ, 3 รอบ/วัน

• การปรับท่าทางขณะใช้งานแขน เพื่อให้ข้อไหล่ ข้อศอก และข้อมืออยู่ในมุมและตำแหน่งที่เหมาะสม  ดังแสดงในภาพที่ 10

ภาพที่ 10 แสดงท่าทางการนั่งที่ถูกต้องตามหลักการยศาสตร์ (ergonomic) โดยข้อศอกงอประมาณ 90-100º แขนวางขนานกับพื้นและข้อมืออยู่ในแนวตรง (https://tinhte.vn/threads/loi-khuyen-cho-tu-the-tot-khi-ngoi-may-tinh.2808907/)

• การปรับท่าทางการใช้งานเมาส์คอมพิวเตอร์หรือใช้อุปกรณ์เสริม เพื่อลดการกดและเสียดสีระหว่างเส้นประสาทที่บริเวณข้อมือด้านหน้า (median nerve) กับเอ็นรัดข้อมือ ดังแสดงในภาพที่ 11 – 12

ภาพที่ 11 แสดงการวางมือขณะใช้งานเมาส์คอมพิวเตอร์

(https://airfreshener.club/quotes/ergonomic-keyboard-and-mouse-position.html)

ภาพที่ 12 แสดงการใช้แผ่นรองข้อมือเพื่อจัดท่าทางข้อมือขณะใช้งานเมาส์คอมพิวเตอร์

2. การผ่าตัด

• แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดพังผืดบริเวณข้อมือด้านหน้าเพื่อลดการกดทับเส้นประสาทหรือผ่าตัดซ่อมแซมเส้นประสาทหากพบการฝ่อลีบของกล้ามเนื้อในมือโดยเฉพาะนิ้วโป้งอย่างเห็นได้ชัด

เรียบเรียงโดย กภ.วีธรา ฉั่น

References

1. Wyss JF, Patel  AD. Therapeutic Programs for Musculoskeletal Disorders. New York: Demos Medical Publishing; 2013. p. 115-20.
2. Bueno-Gracia E, Ruiz-de-Escudero-Zapico A, Malo-Urriés M, Shacklock M, Estébanez-de-Miguel E, Fanlo-Mazas P, et al. Dimensional changes of the carpal tunnel and the median nerve during manual mobilization of the carpal bones. Musculoskelet Sci Pract. 2018;36:12-16.
3. Hirt B, Seyhan H, Eagner M, Zumhasch R. Hand and Wrist Anatomy and Biomechanics: A Comprehensive Guide. Dallas, Texas: Thieme; 2017. p.38-45.
4. Wang L. Guiding Treatment for Carpal Tunnel Syndrome. Phys Med Rehabil Clin N Am. 2018;29(4):751-760.