บทบาทของกายภาพบำบัดกับการพัฒนาที่ยั่งยืน ตอนที่ 1 บทบาทของกายภาพบำบัดกับเป้าหมายหลักในการสร้างสุขภาวะที่ดี
การพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable development grows, SDGs) เป็นเป้าหมายสำคัญและเป็นวาระระดับโลกที่กำหนดเป้าหมายให้ประเทศผู้ลงนามดำเนินการพัฒนาร่วมกันตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 ถึงปี พ.ศ. 2573 โดยมีหลักการสำคัญ คือ เสริมสร้างแนวทางพัฒนาเพื่อตอบสนองความต้องการของคนรุ่นปัจจุบัน ในขณะเดียวกันไม่ลิดรอนความสามารถในการตอบสนองความต้องการของคนรุ่นหลัง (1-2) โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การใช้ทรัพยากรเพื่อตอบสนองความต้องการโดยไม่คำนึงถึงคนรุ่นหลัง
รูปที่ 1 จากเป้าหมาย 17 ประการของการพัฒนาที่ยั่งยืน เมื่อขยายออกเป็น 3 ด้านหลักของการพัฒนา อันได้แก่ ด้านสิ่งแวดล้อม ด้านสังคม และด้านเศรษฐกิจ กายภาพบำบัด ซึ่งอยู่ในเป้าหมายที่ 3 คือ การสร้างสุขภาพที่ดีและส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีสำหรับทุกเพศทุกวัย มีบทบาทสำคัญที่ช่วยให้สังคมมีความเป็นอยู่ทางด้านสุขภาพที่ดี ซึ่งจะส่งผลช่วยให้การใช้ทรัพยากรซึ่งเกี่ยวพันกับด้านสิ่งแวดล้อมเป็นไปอย่างคุ้มค่า และส่งผลไปยังการพัฒนาทางเศรษฐกิจเมื่อประชากรมีสุขภาพที่ดีขึ้น (เครดิต: Azote for Stockholm Resilience Centre, Stockholm University CC BY-ND 3.0.)
จากเป้าหมาย 17 ประการของการพัฒนาที่ยั่งยืน สะท้อนออกมาใน 5 กลุ่มมิติของการพัฒนา (5Ps) อันได้แก่ (1)
-
- People (มิติด้านสังคม) ครอบคลุมเป้าหมายที่ 1 ถึงเป้าหมายที่ 5
- Prosperity (มิติด้านเศรษฐกิจ) ครอบคลุมเป้าหมายที่ 7 ถึงเป้าหมายที่ 11
- Planet (มิติด้านสิ่งแวดล้อม) ครอบคลุมเป้าหมายที่ 12 ถึงเป้าหมายที่ 15
- Peace (มิติด้านสันติภาพและสถาบัน) ครอบคลุมเป้าหมายที่ 16
- Partnership (มิติด้านหุ้นส่วนการพัฒนา) ครอบคลุมเป้าหมายที่ 17
บทบาทของกายภาพบำบัดกับเป้าหมายหลักในการสร้างสุขภาวะที่ดี (SDG3)
- ลดอัตราการเสียชีวิตของมารดาทั่วโลก
- ยุติการตายที่ป้องกันได้ในทารกแรกเกิดจนถึง 5 ปี
- ยุติการแพร่กระจายของโรคติดต่อ ได้แก่ เอดส์ วัณโรค มาลาเรีย และโรคเขตร้อน
- ลดอัตราการตายจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง
- เสริมสร้างการป้องกันและการรักษาการใช้สารเสพติดและแอลกอฮอล์ในทางที่ผิด
- ลดอัตราการเสียชีวิตและการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุบนถนน
- สร้างหลักประกันในการเข้าถึงบริการข้อมูลการให้การศึกษาเกี่ยวกับอนามัยเจริญพันธุ์โดยถ้วนหน้า
- บรรลุการมีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ารวมถึงการป้องกันความเสี่ยงทางการเงิน การเข้าถึงการบริการสาธารณสุขจำเป็นที่มีคุณภาพ และเข้าถึงยาและวัคซีนจำเป็นที่ปลอดภัยมีประสิทธิภาพ มีคุณภาพ และมีราคาที่สามารถซื้อหาได้
- ลดจำนวนการเสียชีวิตและการป่วยจากสารเคมีอันตรายและจากการปนเปื้อนและมลพิษทางอากาศ น้ำ และดิน
กายภาพบำบัด ซึ่งเป็นวิชาชีพด้านสุขภาพ ได้แสดงถึงบทบาทสำคัญในการช่วยส่งเสริมสุขภาวะที่ดีให้กับประชาชน ตามหลักการของเป้าหมาย SDG3 ที่ต้องการให้ประชาชนมีสุขภาพที่ดีและความเป็นอยู่ที่ดีในทุกเพศและทุกวัย และกายภาพบำบัดมีบทบาทในการช่วยสนับสนุนการเติบโตทางเศรษฐกิจและโครงสร้างพื้นฐานที่ครอบคลุมและลดความเหลื่อมล้ำ (3)
กายภาพบำบัดได้แสดงถึงบทบาทสำคัญของการให้การออกกำลังกายและแนะแนวทางด้านการเคลื่อนไหวแก่ประชากรในวงกว้าง ทั้งในสุขภาพของคุณแม่ที่ตั้งครรภ์ (3) ที่ช่วยในการเพิ่มสมรรถภาพร่างกายและความทนทานของระบบหัวใจและหลอดเลือด การป้องกันมิให้น้ำหนักและระดับน้ำตาลสูงจนเกินไป การเสริมสร้างกล้ามเนื้อที่จำเป็นต่อการคลอดบุตร การปรับตัวทางจิตวิทยาต่อการเปลี่ยนแปลงในช่วงระหว่างตั้งครรภ์ และปัญหาโดยทั่วไปที่อาจเกิดขึ้นได้ ทั้งนี้เพื่อรับรองสุขภาพของคุณแม่และการคลอดบุตรอย่างปลอดภัย ในกลุ่มโรคติดต่อร้ายแรง เช่น เอชไอวี / โรคเอดส์ ซึ่งผู้ป่วยมีความทนทานต่อการออกกำลังกายลดลงมาก กายภาพบำบัดมีบทบาทในการให้ความรู้พื้นฐานในการออกกำลังกาย รวมถึงสร้างการตระหนักรู้ถึงความสำคัญของความปลอดภัยและการรับผิดชอบต่อพฤติกรรมเสี่ยงต่อการแพร่กระจายโรค นอกจากนี้ยังช่วยในเรื่องการดูแลประคับประคองผู้ป่วยในระยะท้าย (3-4)
สำหรับผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-communicable disease, NCDs) ซึ่งองค์การอนามัยโรค (WHO) ได้รายงานถึงปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคดังกล่าวไว้ 4 ประการ (3) คือ 1. การใช้ยาสูบหรือสูบบุหรี่ 2. การไม่ออกกำลังกาย 3. การบริโภคแอลกอฮอล์ที่เป็นอันตราย และ 4. การรับประทานอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ โดยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเหล่านี้สามารถป้องกันได้แต่เนิ่น ๆ กายภาพบำบัดมีบทบาทสำคัญในส่วนดังกล่าวเนื่องจากมีความเข้าใจในสาเหตุของการเกิดโรค สามารถให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ และไม่จำกัดเพียงแค่เรื่องการออกแบบการออกกำลังกายแต่เพียงอย่างเดียว ยังสามารถแนะนำเรื่องโภชนาการรวมถึงการดูแลตัวเอง อีกทั้งยังสามารถติดตามประเมินผู้ป่วยได้ต่อเนื่อง (5)
นอกจากกลุ่มบุคคลที่กล่าวมาแล้วในข้างต้น กายภาพบำบัดได้มีส่วนช่วยในการสร้างเสริมสุขภาวะที่ดีให้กับประชากรกลุ่มอื่น ๆ เช่น การส่งเสริมการตระหนักรู้เกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรั้ง (NCDs) ในผู้สูงอายุ รวมถึงการเข้าไปจัดการด้านการฟื้นฟูให้กับผู้สูงอายุที่มีปัญหาการจำกัดการเคลื่อนไหวเพื่อให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ในด้านชุมชน เข้าไปมีส่วนร่วมกับอาสาสมัครประจำหมู่บ้านและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจำท้องถิ่นในการดูแลและส่งเสริมสุขภาพให้กับประชากรในชุมชนที่สุขภาพดีและเจ็บป่วย ในประชากรวัยทำงานและนักกีฬา กายภาพบำบัดเข้าไปมีบทบาทเชิงรุกในหลายมิติ ได้แก่ การให้ความรู้และการดูแลตัวเองเบื้องต้นในกลุ่มคนทำงานออฟฟิศ การเรียนรู้การหมุนเวียนงานในกลุ่มคนทำงาน การเตรียมความพร้อมก่อนการแข่งขันมาราธอนรวมถึงการเป็นนักกายภาพบำบัดข้างสนาม
แม้กระทั่งในกลุ่มเด็กที่ลดอัตราการเสียชีวิตจะเป็นประเด็นหลักในเป้าหมายที่ 3 ที่กายภาพบำบัดไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรง แต่การเข้าไปมีบทบาทในการเสริมสร้างพัฒนาการตามแนวทางวิชาชีพ และการแก้ไขด้านการเคลื่อนไหวที่บกพร่องในเด็กกลุ่มพิเศษเพื่อช่วยให้เด็กมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีผลโดยทางอ้อมในประเด็นดังกล่าว
รูปที่ 2 ในช่วงการระบาดของ COVID-19 การพัฒนาระบบการให้บริการสุขภาพทางไกล เข้ามามีบทบาทสำคัญที่ช่วยให้ประชาชนเข้าถึงการดูแลสุขภาพอย่างทั่วถึง ไม่ถูกจำกัดด้วยสถานการณ์และเกิดความเท่าเทียมกันในการรับข้อมูลด้านสุขภาพ กายภาพบำบัดก็เช่นเดียวกัน ได้เผยแพร่ความรู้และวิธีการดูแลสุขภาพอย่างมากมายผ่านระบบนี้ (open AI, 2024)
บทบาทของกายภาพบำบัดเพื่อการสร้างสุขภาวะที่ดีในช่วงการระบาดของ COVID-19
ระบบการให้บริการสุขภาพทางไกล เข้ามามีบทบาทสำคัญในการเพิ่มความสามารถการเข้าถึงบริการสุขภาพของประชาชนผ่านข้อจำกัดที่ประชาชนไม่สามารถมาเข้ารับบริการในสถานพยาบาลได้ในช่วงที่มีการระบาดชอง COVID-19 การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของระบบทางไกลในช่วงดังกล่าว ทำให้เกิดการปรับตัวอย่างมากในวิชาชีพสุขภาพทั้งหลายในฐานะผู้ให้บริการรวมถึงกายภาพบำบัด ในบทบาทของกายภาพบำบัดเพื่อให้เกิดการสร้างสุขภาวะที่ดีผ่านระบบทางไกล (Tele physical therapy) ก่อให้เกิดผลลัพธ์ในหลายมิติดังนี้ (6-7)
-
- ให้บริการทางไกลในด้านการรักษาและการให้คำปรึกษาในประชากรหลายกลุ่ม ได้แก่ กลุ่มโรคระบบหัวใจและการหายใจ กลุ่มโรคระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ กลุ่มโรคระบบประสาท กลุ่มผู้ป่วยเด็ก และผู้สูงอายุ
- พัฒนาสู่การส่งเสริมสุขภาพให้กับกลุ่มประชากรที่ไม่เจ็บป่วย ในลักษณะการสอนการดูแลตัวเอง และการออกกำลังกาย
- การให้บริการถูกวัดผลหลายด้าน ได้แก่ ระดับความสามารถในการทำกิจกรรม ระดับความเหนื่อย คะแนนความเจ็บปวด ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ระดับคุณภาพชีวิต เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการวัดผลถึงความคุ้มค่าและค่าใช้จ่ายในการให้บริการ ซึ่งทั้งหมดสะท้อนออกมาในทางที่ดีในการให้บริการกายภาพบำบัดทางไกล
- เกิดความสะดวกและลดการใช้ทรัพยากรที่เกิดขึ้นจากการเดินทางมาที่สถานพยาบาล โดยเฉพาะการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากยานพาหนะที่ใช้ในการเดินทาง มีส่วนช่วยด้านสิ่งแวดล้อมให้ยั่งยืน
นอกจากรายละเอียดที่กล่าวมาแล้ว ยังมีด้านอื่นของการใช้ชีวิตที่บทบาททางกายภาพบำบัดสามารถเข้าไปช่วยยกระดับให้พัฒนาดีขึ้นและคงทนยั่งยืน โดยให้ความสำคัญกับประเด็นทางด้านกายภาพและพฤติกรรม โดยอาจมีความแตกต่างและหลายตามบริบทของตัวบุคคล ตามปัจจัยทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา
เรียบเรียงโดย กภ.อนุชัย พึ่งพระรัตนตรัย
เอกสารอ้างอิง
- United Nations. The Sustainable Development Agenda; 2017 [cited 2024/10/24]; Available from: https://www.un.org/sustainabledevelopment/development-agenda.
- องค์การสหประชาชาติ. เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน; 2565 [เข้าถึง 24 ตุลาคม 2567]; เข้าถึงได้จาก: https://thailand.un.org/th/sdgs.
- Narain S, Mathye D. Do physiotherapists have a role to play in the Sustainable Development Goals? A qualitative exploration. S Afr J Physiother. 2019;75(1):466.
- O'Brien KK, Solomon P, Trentham B, MacLachlan D, MacDermid J, Tynan AM, et al. Evidence-informed recommendations for rehabilitation with older adults living with HIV: a knowledge synthesis. BMJ Open. 2014 May 14;4(5):e004692.
- O'Donoghue G, Cunningham C, Murphy F, Woods C, Aagaard-Hansen J. Assessment and management of risk factors for the prevention of lifestyle-related disease: a cross-sectional survey of current activities, barriers and perceived training needs of primary care physiotherapists in the Republic of Ireland. Physiotherapy. 2014;100(2):116-22.
- Zischke C, Simas V, Hing W, Milne N, Spittle A, Pope R. The utility of physiotherapy assessments delivered by telehealth: A systematic review. J Glob Health. 2021;11:04072.
- Suso-Martí L, La Touche R, Herranz-Gómez A, Angulo-Díaz-Parreño S, Paris-Alemany A, Cuenca-Martínez F. Effectiveness of Telerehabilitation in Physical Therapist Practice: An Umbrella and Mapping Review With Meta-Meta-Analysis. Phys Ther. 2021 May 4;101(5):pzab075.
