เช็คกันสักหน่อย เราแค่หลงลืมตามอายุ หรือเป็นโรคอัลไซเมอร์
โรคอัลไซเมอร์ คือ ภาวะสมองเสื่อมที่พบได้บ่อยที่สุด เป็นโรคความเสื่อมของระบบประสาทเรื้อรัง ที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆและอาจทวีความรุนแรงขึ้นได้ตามระยะเวลา ทำให้การทำงานของสมองถดถอยลง ส่งผลต่อความจำ การแก้ไขปัญหา การตัดสินใจ และมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป จนสุดท้ายทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเอง และต้องพึ่งพาความช่วยเหลือด้านต่าง ๆ จากคนในครอบครัวหรือผู้ดูแล1,2
สาเหตุของการเกิดโรคอัลไซเมอร์ ปัจจุบันยังไม่ทราบแน่ชัด แต่ปัจจัยเสี่ยงที่พบมากสุด คือ อายุที่เพิ่มมากขึ้น โดยพบการเกิดโรคอัลไซเมอร์มากในผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป โดยมีความเสี่ยงประมาณ 10% และพบได้ถึง 40% ของผู้สูงอายุที่มีอายุมากกว่า 85 ปี1 โดยไม่จำเป็นที่ผู้สูงอายุทุกคนที่มีปัญหาเรื่องความจำ หลง ๆ ลืม ๆ จะป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ ภาวะดังกล่าวอาจเป็นแค่ภาวะความจำเสื่อมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้นก็ได้ มีข้อสังเกตของ 10 อาการที่บ่งบอกว่าเป็นโรคอัลไซเมอร์ และความแตกต่างของอาการที่เกิดขึ้นตามอายุ ดังนี้3
| อาการ | โรคอัลไซเมอร์ | การเปลี่ยนแปลงตามอายุ |
| 1. ความจำบกพร่องรบกวนการดำเนินชีวิตประจำวัน | เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะในระยะเริ่มต้นของโรค ผู้ป่วยมักจะลืมเรื่องหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใหม่ ๆ ลืมวันหรือเหตุการณ์สำคัญ ถามคำถามเดิมซ้ำไปซ้ำมา ต้องใช้เครื่องมือบันทึกเตือนความจำ หรือความช่วยเหลือจากคนในครอบครัวหรือผู้ดูแล | ลืมชื่อหรือการนัดหมายบ้าง แต่สามารถนึกได้ในภายหลัง |
| 2. มีปัญหาเรื่องการวางแผนและการแก้ปัญหา | ความสามารถในการทำตามแผนบกพร่อง หรือมีการจัดการกับตัวเลขยากขึ้น เช่น ค่าใช้จ่ายรายเดือน ต้องจดจ่อและใช้เวลาในการทำสิ่งต่าง ๆ นานขึ้นกว่าปกติ | มีข้อผิดพลาดเรื่องการเงินหรือค่าใช้จ่ายเป็นครั้งคราว |
| 3. มีความยากลำบากในการทำกิจกรรมที่เคยทำได้ | มีปัญหาในการทำงานให้เสร็จ การขับรถไปที่ที่คุ้นเคย การจำกฎเกณฑ์ของเกมส์ หรือกีฬาที่ชอบเล่นบ่อย ๆ | ต้องการความช่วยเหลือในการทำกิจกรรมเป็นบางครั้ง และสามารถทำต่อเองได้ |
| 4. สับสนเรื่อง วัน เวลา และสถานที่ | จำ วัน เวลา และสถานที่ไม่ได้ หรือมีความลำบากที่จะเข้าใจเรื่องบางอย่างที่ไม่ได้เกิดขึ้นทันที หรือลืมว่าอยู่ที่ไหน และจะไปที่ไหน จะไปได้อย่างไร | เริ่มสับสนกับวันในสัปดาห์ แต่สามารถนึกหรือหาได้ในภายหลัง |
| 5. มีความลำบากในการเข้าใจภาพที่เห็นและความสัมพันธ์กับทิศทาง | มีปัญหาเรื่องสายตา มีความยากลำบากในการอ่าน การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับ ระยะทาง สี หรือความคมชัด ทำให้เกิดปัญหากับการขับขี่ | มีปัญหาทางสายตาที่เกี่ยวข้องกับโรคต่าง ๆ เช่น ต้อกระจก ต้อหิน หรือสาเหตุอื่น ๆ |
| 6. มีปัญหาเรื่องภาษาทั้งการพูดหรือการเขียน | มีปัญหาในการร่วมวงสนทนา พูดคุยแล้วหยุดกลางคัน เพราะนึกไม่ออก พูดซ้ำ ๆ เรียกสิ่งของ หรือเลือกใช้คำไม่ถูกต้อง | มีปัญหาในการหาคำที่เหมาะสมเป็นบางครั้ง |
| 7. วางของผิดที่และตามหาไม่เจอ | วางสิ่งของต่าง ๆ ผิดที่ โดยไม่สามารถนึกออกได้ อาจกล่าวหาคนอื่นว่าขโมยเมื่อเป็นหนักขึ้น | วางของผิดที่เป็นครั้งคราว แต่สามารถย้อนคิดกลับไปเพื่อค้นหาสิ่งของนั้นได้ |
| 8. การตัดสินใจแย่ลง | มีปัญหาในการตัดสินใจ ตัดสินใจผิดพลาดในการใช้เงิน การเอาใจใส่ดูแลตัวเองลดลง | การตัดสินใจที่ไม่ถูกต้องหรือผิดพลาดเป็นครั้งคราว |
| 9. แยกตัวจากงานและกิจกรรมทางสังคม | ไม่สนใจกิจกรรมทางสังคม หรือจำงานอดิเรก กีฬา หรืองานที่ชอบทำไม่ได้ | รู้สึกไม่สนใจครอบครัวหรือกิจกรรมทางสังคมเป็นบางครั้ง |
| 10. อารมณ์และบุคลิกภาพเปลี่ยนไปจากเดิม | สับสน ขี้สงสัย ซึมเศร้า รู้สึกกลัว หรือวิตกกังวล มีความผิดหวัง เสียใจง่าย ซึ่งเป็นได้กับทุกคนในบ้านหรือที่ทำงาน หากรู้สึกว่าอยู่ในที่ที่ไม่ทำให้สุขสบาย | สามารถพัฒนาวิธีการในการทำสิ่งต่าง ๆ ได้ และจะหงุดหงิดเมื่อถูกรบกวนในสิ่งที่ทำเป็นประจำ |
เมื่อแยกได้แล้วว่าอาการหลงลืมที่มีอยู่เกิดจากอายุที่เพิ่มขึ้น หรือโรคอัลไซเมอร์ หากรู้สึกว่าเป็นไปทางอย่างหลัง ลองมาสังเกตุอาการที่ปรากฏ ระดับความรุนแรงของโรคอัลไซเมอร์สามารถแบ่งออกเป็น 7 ระยะ ตามระดับการสูญเสียความจำและความสามารถในการทำกิจกรรม ดังนี้4,5
| ระยะที่ | การสูญเสียความจำ | การสูญเสียความสามารถในการทำกิจกรรม |
| 1 | ไม่มีปัญหาของด้านความจำ | ยังไม่พบความผิดปกติใด ๆ สามารถทำงานได้ปกติ |
| 2 | ความจำลดลงเล็กน้อย เริ่มมีการหลงลืมเหตุการณ์ปัจจุบัน | ผู้ป่วยเองจะเริ่มรู้สึกว่าความสามารถในการจำน้อยลง แต่ไม่เป็นที่สังเกตสำหรับบุคคลในครอบครัวหรือคนใกล้ชิด |
| 3 | ความสามารถในการรู้คิดลดลง เล็กน้อย จำชื่อคนใหม่ ๆ หรือสถานที่ใหม่ไม่ได้ ถ้าออกจากบ้านอาจหลงทางได้ พูดซ้ำ ถามซ้ำ | ความสามารถในการทำกิจกรรมที่ซับซ้อนหรือประสิทธิภาพในการทำงานลดลง ความสามารถในการเรียนรู้สิ่งใหม่ลดลง การเก็บสิ่งของผิดที่หรือหาสิ่งของตนเองไม่เจอ |
| 4 | ความสามารถในการรู้คิดลดลงปานกลาง ลืมประวัติส่วนตัว ความรู้เหตุการณ์ปัจจุบันลดลง
|
มีความยากในการทำกิจกรรม เช่น การใช้อุปกรณ์เครื่องมือ ในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การจัดการการเงิน การใช้จ่าย เริ่มมีอารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย ทำบางอย่างที่ไม่สมเหตุสมผล |
| 5 | ความสามารถในการรู้คิดลดลงมาก สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ ไม่สามารถจำเรื่องสำคัญของชีวิต
|
อาจยังสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเอง เช่น การรับประทานอาหาร การอาบน้ำ ปัสสาวะ อุจจาระ แต่อาจต้องการความช่วยเหลือในการเลือกเสื้อสวมใส่ที่เหมาะสมกับสภาพอากาศและกาลเทศะ บางครั้งไม่สามารถจากบ้าน ของตนเองได้ |
| 6 | ความสามารถในการรู้คิดลดลงอย่างรุนแรง ไม่สามารถจำเหตกุารณ์ที่เกิดขึ้นเร็ว ๆ นี้ได้
|
สูญเสียความรู้คิด การใช้ภาษา มีพฤติกรรมและบุคลิกภาพ เปลี่ยนแปลงไป จำเป็นต้องมีผู้ช่วยในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน มีปัญหาในการนอนหลับ เดินไปมาไร้จุดหมาย และหลงทาง |
| 7 | ความสามารถในการรู้คิดลดลงอย่างรุนแรงมาก | ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐานได้ บางรายจะมาเดิน สูญเสียความสามารถในการสื่อสาร มีปัญหาข้อติด ปัญหาการกลืน |
หากเริ่มรู้สึกว่าผู้สูงอายุที่ใกล้ชิดของท่าน มีอาการหลง ๆ ลืม ๆ อาจคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นตามอายุที่มากขึ้น แต่บางครั้ง อาการเหล่านั้นอาจจะไม่ใช่อาการปกติที่เกิดขึ้น แต่เป็นผลมาจากภาวะสมองเสื่อมที่เกิดจากโรคอัลไซเมอร์ก็ได้ แม้ว่า ปัจจุบัน ยังไม่มีการรักษาใดที่ทำให้หายขาดได้ แต่การตรวจคัดแยกโรคและการได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ช่วงแรกของโรค สามารถช่วยชะลออาการและลดปัญหาที่ซับซ้อนอื่นที่อาจเกิดตามมาได้ นอกจากนี้ ยังช่วยให้ผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ คนในครอบครัว และผู้ดูแล ทราบถึงการจัดการและสามารถรับมือได้อย่างถูกวิธี และส่งเสริมให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ผู้ที่สงสัยเกี่ยวกับอาการควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อจะได้รับการจัดการที่เหมาะสม
เรียบเรียงโดย กภ. พรพิรุณ ฝึกศิลป์
อ้างอิง
- Kumar A, Sidhu J, Goyal A, Tsao JW. Alzheimer Disease. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020.
- Parnetti L, Chipi E, Salvadori N, D’Andrea K, Eusebi P. Prevalence and risk of progression of preclinical Alzheimer’s disease stages: a systematic review and meta-analysis. Alzheimer’s research & therapy. 2019; 11(1):1-3.
- Alzheimer’s association. 2016 Alzheimer’s disease facts and figures. Alzheimers Dement. 2016; 12.4: 459-509.
- Reisberg B, Ferris SH, de Leon MJ, Crook T. The global deterioration scale for assessment of primary degenerative dementia. Am J 1982; 139:1136-9.
- Reisberg B. Global measures: utility in defining and measuring treatment response in dementia. Int Psychogeriatr. 2007; 19(3):421-56.
