mobile_logomobile_logomobile_logomobile_logo
  • Home
  • การให้บริการ
    • ขั้นตอนการรับบริการศูนย์กายภาพบำบัด
    • ข้อมูลที่ควรทราบก่อนเข้ารับบริการ
    • ปฏิทินจัดอบรมความรู้สู่ประชาชน
    • ลงทะเบียนประวัติออนไลน์
    • ระบบตรวจสอบรหัสผู้ป่วย (HN) ออนไลน์
  • เกี่ยวกับเรา
    • ปรัชญา วิสัยทัศน์ พันธกิจ
    • คณะกรรมการประจำศูนย์กายภาพบำบัด
    • โครงสร้างศูนย์กายภาพบำบัด
    • นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด (ปิ่นเกล้า)
    • นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด (ศาลายา)
  • การรักษา
    • กายภาพบำบัดระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ
    • กายภาพบำบัดระบบประสาท
    • กายภาพบำบัดทางเด็ก
    • กิจกรรมบำบัด
    • คลินิกกระดูกสันหลังคด
    • คลินิกกายภาพบำบัดทางการกีฬา
    • คลินิกกายภาพบำบัดทางการยศาสตร์
    • คลินิกกายภาพบำบัดในสุขภาพหญิง
    • คลินิกผู้สูงอายุ
    • คลินิกวอยตาบำบัด (Vojta Therapy)
    • คลินิกโรคเวียนศีรษะและการทรงตัว
  • โครงการพิเศษ
    • HealthcaRe Tele-delivery Service
    • โครงการเตรียมความพร้อมสู่การเรียน (School readiness)
    • กลุ่มกิจกรรมบำบัดสำหรับผู้สูงอายุ
    • โครงการตรวจหลอดเลือด
    • โครงการธาราบำบัด
    • โครงการกิจกรรมบำบัดสำหรับผู้สูงอายุ สมองเสื่อมป้องกันได้
  • ประกาศ
  • ติดต่อเรา
  • TH
    • EN
    • TH
✕

ธาราบำบัดในภาวะเด็กพิเศษ ตอนที่ 2 เด็กกลุ่มกล้ามเนื้ออ่อนแรง

ตุลาคม 9, 2026
Categories
  • กายภาพบำบัดทางเด็ก
  • บทความ ความรู้สู่ประชาชน
Tags
  • Aquatic therapy
  • Hydrotherapy
  • Spinal muscular atrophy

จากตอนที่ผ่านมา ได้อธิบายถึงการใช้ธาราบำบัดในการฝึกเด็กออทิซึมหรือออทิสติกไปแล้ว ซึ่งประโยชน์ของการฝึกธาราบำบัดให้มากกว่าการส่งเสริมสุขภาพทางกาย โดยเข้ามามีส่วนในการปรับการรับรู้ และสร้างความมั่นใจในการเข้าสังคมให้กับเด็กกลุ่มดังกล่าวด้วย ในตอนที่ 2 นี้ขอขยับเข้ามาใกล้ชิดกับเด็กอีกกลุ่มหนึ่งที่มีปัญหาโดยตรงด้านการเคลื่อนไหวและมีความยากลำบากในการออกกำลังกายบนบกกันบ้าง ก็คือเด็กกลุ่มกล้ามเนื้ออ่อนแรงค่ะ

กลุ่มโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงในเด็กเป็นเช่นไร

ถ้าให้กล่าวถึงกลุ่มโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงในเด็ก คงต้องยกให้โรคไขสันหลังฝ่อหรือโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (Spinal muscular atrophy หรือ SMA) เป็นโรคที่มีจำนวนผู้ป่วยเด็กเป็นมากที่สุดในกลุ่มโรคทางประสาทกล้ามเนื้อ (neuromuscular disease) โดยมีอุบัติการณ์เมื่อแรกเกิดที่ 1 ต่อ 10,000 ราย (1) โดยโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงมีสาเหตุมาจากความบกพร่องของยีน SMN1 (servival of motor neuron 1) ส่งผลให้ระดับโปรตีนของ SMN ลดลง ทำให้เซลล์ประสาทควบคุมการหดตัวของกล้ามเนื้อ (motor neuron) เสื่อมสภาพและตาย สุดท้ายทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป (1-2) นอกจากโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงจะทำให้เกิดปัญหาสำคัญด้านการเคลื่อนไหวในเด็กแล้วนั้น ยังมีโรคอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดปัญหาหลักด้านการเคลื่อนไหวได้อีก ได้แก่ กลุ่มโรคกล้ามเนื้อเสื่อม (Muscular dystrophies) โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงแต่กำเนิด (congenital myopathies) โรคเกี่ยวกับการส่งสัญญาณประสาทและกล้ามเนื้อที่เป็นแต่กำเนิด (congenital myasthenic syndromes) โรค pompe (glycogen storage disease type II) และ โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงที่เกี่ยวกับไมโทคอนเดรีย (mitochondrial myopathies) (3)

อาการแสดงของกลุ่มโรคดังกล่าว

อาการร่วมกันของกลุ่มโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง คือ การอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ ทั้งกล้ามเนื้อโครงสร้าง (กล้ามเนื้อลาย) กล้ามเนื้ออวัยวะภายใน (กล้ามเนื้อเรียบ) และกล้ามเนื้อหัวใจ ความรุนแรงของอาการอ่อนแรงขึ้นกับสาเหตุและประเภทของแต่ละโรค บางรายอาจมีอาการรุนแรงจนไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ บางรายกระทบต่อการหายใจ บางรายอาจอ่อนแรงเพียงเล็กน้อย รวมถึงช่วงอายุในการแสดงอาการของโรคอาจไม่เหมือนกัน ตัวอย่างเช่น

1. โรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง (SMA) สามารถแบ่งได้เป็น 4 ประเภทย่อย (1)

    • SMA Type I (Werdnig-Hoffmann Disease) พบในช่วงทารกแรกเกิดหรือภายใน 6 เดือนแรกของชีวิต เป็นชนิดที่รุนแรงที่สุด ทำให้เด็กมีอาการอ่อนแรงอย่างรุนแรง ทั้งด้านการเคลื่อนไหวและการหายใจ จนบางรายไม่สามารถหายใจด้วยตนเองได้
    • SMA Type II พบในเด็กวัยแรกเกิดจนถึงวัยเด็กตอนต้น เด็กในกลุ่มนี้อาจสามารถนั่งได้เองแต่ไม่สามารถยืนหรือเดินด้วยตนเองได้เต็มที่ เนื่องจากความอ่อนแรงของกล้ามเนื้ออยู่ในระดับปานกลาง
    • SMA Type III (Kugelberg-Welander Disease) มักเริ่มแสดงอาการในวัยเด็กตอนกลางหรือวัยรุ่น โดยทั่วไปอาการจะค่อยเป็นค่อยไป เด็กสามารถเดินได้และมีความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันได้ในระดับหนึ่ง แต่เมื่ออายุมากขึ้นอาจประสบปัญหาในการเคลื่อนไหวมากขึ้น
    • SMA Type IV เป็นชนิดที่มีอาการเริ่มต้นเกิดในช่วงวัยผู้ใหญ่ จึงไม่พบในเด็ก

2. Duchenne Muscular Dystrophy (DMD): มักพบในเด็กชายเนื่องจากมีรูปแบบการถ่ายทอดทางพันธุกรรมแบบ X-linked recessive (4)

3. Becker Muscular Dystrophy (BMD): มีลักษณะคล้ายกับ DMD แต่มีความรุนแรงน้อยกว่าและเริ่มแสดงอาการในช่วงวัยเด็กหรือวัยรุ่น (4)

จากอาการอ่อนแรงซึ่งแตกต่างกันในแต่ละโรค ทำให้การเลือกใช้วิธีการรักษารวมถึงการออกกำลังกายเพื่อการฟื้นฟูต้องพิจารณาถึงช่วงวัยที่เกิดอาการ และความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองรวมถึงความสามารถในการออกกำลัง โดยเป็นโปรแกรมแบบเฉพาะรายบุคคลมากกว่าเป็นรูปแบบทั่วไป

ธาราบำบัดมีส่วนช่วยอย่างไร

บทบาทของธาราบำบัดในเด็กกลุ่มกล้ามเนื้ออ่อนแรงค่อนข้างเด่นชัดในเรื่องการฟื้นฟูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เนื่องจากการฝึกปกติบนบกทำให้เกิดความยากลำบากในการออกกำลังกาย การฝึกในน้ำช่วยลดภาระของแรงโน้มถ่วงที่กระทำต่อข้อต่อและกล้ามเนื้อด้วยแรงลอยตัวของน้ำ (buoyancy) รวมถึงสามารถเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออย่างค่อยเป็นค่อยไปโดยอาศัยแรงหนืด (viscosity) ซึ่งสามารถปรับเพิ่มหรือลดแรงหนืดได้ตามความเหมาะสมต่อความสามารถของเด็ก ในเรื่องของการควบคุมร่างกาย การฝึกในน้ำช่วยกระตุ้นการควบคุมการทรงตัวและเพิ่มความยืดหยุ่นให้กับร่างกาย นอกจากนี้ ยังมีส่วนในการช่วยพัฒนาทักษะการหายใจอีกด้วย (5-6)

รูปแบบวิธีของธาราบำบัดที่ใช้ในเด็กกลุ่มกล้ามเนื้ออ่อนแรง (7)

การจัดโปรแกรมธาราบำบัดเป็นไปโดยเฉพาะบุคคลตามเหตุผลข้างต้น โดยสามารถจัดสถานที่ อุปกรณ์ที่เอื้อต่อการฝึกโดยไม่จำเป็นต้องเป็นสระน้ำขนาดใหญ่ก็ได้ ให้พิจารณาถึงความปลอดภัยเป็นสำคัญและสามารถเพิ่มประสิทธิภาพในการเสริมสร้างความแข็งแรงและปรับสมดุลของร่างกายอย่างค่อยเป็นค่อยไป ธาราบำบัดที่เลือกใช้สามารถปรับเปลี่ยนกิจกรรมและท่าทางการออกกำลังที่สอดคล้องกับระดับความสามารถของเด็กแต่ละราย โดยเริ่มต้นจาก

  1. การอุ่นเครื่องในน้ำ (water warm-Up) เริ่มต้นโปรแกรมการฝึกด้วยการพาเด็กลอยตัวต้านกระแสน้ำเบาๆ ไปทางซ้ายและขวา หรือหากเด็กเดินในน้ำได้ ให้ผู้ฝึกพาเด็กเดินเบา ๆ ในน้ำในระดับที่มีความลึกพอเหมาะ (เช่น น้ำระดับหน้าอกของเด็ก) เพื่อให้ร่างกายปรับตัวกับสภาพแวดล้อมในน้ำและกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด การอุ่นเครื่องในสภาพแวดล้อมที่ลดแรงโน้มถ่วงจะช่วยลดภาระให้กับกล้ามเนื้อและข้อต่อ
  2. การทำกิจกรรมในน้ำ สามารถเลือกรูปแบบการทำกิจกรรมที่หลากหลายตามความสามารถ เช่น
    • การเดินและวิ่งในน้ำระดับสูงกว่าเอว (aqua walking & jogging) ในรายที่สามารถทำได้ เมื่อร่างกายอบอุ่นแล้ว เด็กจะฝึกเดินหรือวิ่งในน้ำ ซึ่งจะได้รับประโยชน์จากแรงต้านของน้ำที่ช่วยในการเสริมสร้างและพัฒนาความทนทานของกล้ามเนื้อ เมื่อเทียบกับการเดินหรือวิ่งบนพื้นดิน น้ำจะช่วยลดแรงกระแทกและเพิ่มความมั่นคงให้กับทุกก้าวที่เคลื่อนไหว
    • เทคนิคฮอลลิควิค (Halliwick Concept) และการควบคุมท่าทาง เป็นหนึ่งในวิธีที่ได้รับความนิยมในธาราบำบัดสำหรับเด็ก โดยเน้นไปที่การฝึกให้เด็กควบคุมการลอยตัว การหมุนร่างกาย และการทรงตัวในน้ำ การฝึกท่าเหล่านี้จะช่วยส่งเสริมความมั่นคงของกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว (core stability) พร้อมทั้งพัฒนาการทำงานประสานงานระหว่างมือและเท้า
    • กิจกรรมเชิงเล่นและสร้างสรรค์ (play-based activities) เพื่อให้การออกกำลังกายในน้ำไม่น่าเบื่อและเพิ่มความมีส่วนร่วมในตัวเด็ก โปรแกรมธาราบำบัดมักผสมผสานเกมและกิจกรรมที่เป็นธรรมชาติ เช่น การเล่นจับลูกบอลในน้ำ หรือกิจกรรมที่ให้เด็กได้ทดลองเคลื่อนไหวในรูปแบบใหม่ ๆ โดยเกมเหล่านี้นอกจากจะช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อแล้วยังส่งเสริมด้านจิตใจและพัฒนาความมั่นใจในตนเองอีกด้วย
ภาพตัวอย่างการพาเด็กที่เป็นโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง SMA type I ฝึกธาราบำบัด (open AI, 2026)

ภาพตัวอย่างการพาเด็กที่เป็นโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง SMA type I ฝึกธาราบำบัด (open AI, 2026)

  1. การคลายความเครียดและคูลดาวน์ (cool-down) ปิดท้ายการฝึกด้วยกิจกรรมเบา ๆ เช่น การลอยตัวแบบผ่อนคลายหรือการทำกายบริหารง่าย ๆ ในน้ำ เพื่อให้กล้ามเนื้อได้พักฟื้นและลดความตึงเครียดหลังจากที่ได้ออกกำลังกายเข้มข้นมา

"ทั้งหมดนี้เป็นธาราบำบัดสำหรับเด็กกลุ่มกล้ามเนื้ออ่อนแรงค่ะ"

เรียบเรียงโดย กภ.ขวัญตะวัน เอกสิทธิไพศาล

เอกสารอ้างอิง

  1. D'Amico A, Mercuri E, Tiziano FD, Bertini E. Spinal muscular atrophy. Orphanet J Rare Dis. 2011;6:71.
  2. Schroth M, Deans J, Arya K, Castro D, De Vivo DC, Gibbons MA, et al. Spinal Muscular Atrophy Update in Best Practices: Recommendations for Diagnosis Considerations. Neurol Clin Pract. 2024;14(4):e200310.
  3. Rathore G, Kang PB. Pediatric Neuromuscular Diseases. Pediatr Neurol. 2023;149:1-14.
  4. Okubo M. Molecular genetics of dystrophinopathy. J Hum Genet. 2025:1-6.
  5. Rahman J. A review on the effectiveness of aquatic therapy in Pediatric Rehabilitation. J Adv Physiother. 2024;1(1):26-34.
  6. Chaughule S. Hydrotherapy and the science of water-based rehabilitation. J Phys Med Rehabil Stud. 2023;5:1–4.
  7. Hind D, Parkin J, Whitworth V, Rex S, Young T, Hampson L, et al. Aquatic therapy for children with Duchenne muscular dystrophy: a pilot feasibility randomised controlled trial and mixed-methods process evaluation. Health Technol Assess. 2017;21(27):1-120.
Views: 1,634
Share
30

Related posts

พฤศจิกายน 20, 2026

ท่าบริหารสำหรับภาวะข้อไหล่ติด (Adhesive capsulitis หรือ Frozen shoulder)


Read more
พฤศจิกายน 16, 2026

Landing จาก Boulder อย่างไรไม่ให้เจ็บการลงพื้นและการรับมือเมื่อลงพลาด


Read more
พฤศจิกายน 9, 2026

การดูแลป้องกันภาวะรองช้ำสำหรับการเล่นกีฬา


Read more
พฤศจิกายน 6, 2026

ปวดข้อศอกด้านใน(Medial Epicondylitis) อย่าปล่อยไว้ให้เรื้อรัง


Read more

ศูนย์กายภาพบำบัด เชิงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า

198/2 ถนนสมเด็จพระปิ่นเกล้า,
แขวงบางยี่ขัน เขตบางพลัด กรุงเทพฯ 10700
โทรศัพท์ : 0-63-520-5151

ศูนย์กายภาพบำบัด ศาลายา

999 ถนนพุทธมณฑลสาย 4
ต.ศาลายา อ.พุทธมณฑล นครปฐม 73170
โทรศัพท์ : 0-2441-5450 โทรสาร : 0-2441-5454
  • Facebook
  • YouTube
© Faculty of Physical Therapy, Mahidol University.