มารู้จักข้อไหล่ติด (Frozen shoulder) กันเถอะ!

ข้อไหล่ติดคืออะไร

ข้อไหล่ติด คือ ภาวะที่เอ็นข้อไหล่หรือเนื้อเยื่อต่าง ๆ ที่หุ้มรอบข้อไหล่มีการหนาตัวและหดสั้น ทำให้ข้อไหล่มีความตึงตัว และมีอาการปวด⁽¹⁾ ส่งผลให้การเคลื่อนไหวของข้อไหล่ค่อย ๆ ลดลง ทั้งการเคลื่อนไหวด้วยตัวเองเอง (active movement) และการเคลื่อนไหวที่ผู้อื่นทำให้ (passive movement)⁽²⁾ โดยพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย และในช่วงอายุ 40-56 ปี⁽³

แผนผังแสดงสาเหตุการเกิดภาวะข้อไหล่ติด โดย Cr. Zuckerman & Rokito, 2011⁽²⁾

สาเหตุการเกิด

สามารถแบ่งสาเหตุการเกิดได้ 2 ประเภท⁽²⁾ คือ

1. ปฐมภูมิ (primary) คือ ไม่ทราบสาเหตุ (idiopathic)
2. ทุติยภูมิ (secondary) คือ สาเหตุการเกิดเกี่ยวข้องกับอาการอื่น แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ
• สาเหตุจากภายในข้อไหล่ (intrinsic) เช่น มีการอักเสบหรือกระดูกงอกบริเวณเอ็นกล้ามเนื้อหรือกล้ามเนื้อรอบ ๆ ข้อไหล่
• สาเหตุจากภายนอกข้อไหล่ (extrinsic) ซึ่งทำให้ข้อไหล่ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ปกติ เช่น เกิดการจำกัดการเคลื่อนไหวหลังผ่าตัดบริเวณเต้านม การผ่าตัดบริเวณกระดูกคอ หรือกระดูกแขนหัก
• สาเหตุจากโรคอื่น ๆ (systemic) เช่น โรคเบาหวาน โรคความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด หรือในผู้ป่วยอัมพาต เป็นต้น⁽⁴⁾

ปัจจัยเสี่ยงที่อาจทำให้เกิดอาการ

การอยู่ในท่าหลังค่อม ไหล่ห่อ หรือการเคลื่อนไหวแขนซ้ำ ๆ ⁽⁵⁾ เช่น การนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ การเล่นโทรศัพท์มือถือ การยกของหนัก การยกแขนค้างเป็นเวลานาน เหล่านี้อาจส่งผลให้เกิดอาการได้

อาการแสดง⁽⁶⁾

ภาวะข้อไหล่ติด จะมีอาการหลากหลาย โดยอาจเกิดอาการต่าง ๆ ดังนี้

1. อาการจะเกิดขึ้นอย่างช้า ๆ
2. ปวดบริเวณข้อไหล่ หรือต้นแขน (deltoid insertion)
3. ไม่สามารถนอนทับข้อไหล่ข้างที่มีอาการปวดได้
4. มีอาการปวดเมื่อยกแขน และยกแขนขึ้นไม่สุด (shoulder elevation)
5. มีอาการปวดขณะหมุนแขนออกด้านนอก (shoulder external rotation)
6. กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ตึงตัว
7. กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ยึดรั้ง
8. กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่อาจมีขนาดลดลง
9. พบจุดกดเจ็บบริเวณกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่
10. X-rays ไม่พบความผิดปกติ ยกเว้นกระดูกมีการเปลี่ยนแปลง
11. มีอาการปวดมาก
12. มีอาการปวด แต่ทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้

ระยะเวลาดำเนินโรค

แบ่งเป็น 3 ระยะ ดังนี้⁽³⁾

1. ระยะ Painful freezing phase คือ ระยะที่มีอาการปวดมากและจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อไหล่โดยไม่มีประวัติการได้รับบาดเจ็บ อาจมีอาการปวดตลอดเวลาและปวดมากในเวลากลางคืน และการรับประทานยาเพื่อบรรเทาอาการปวดอาจช่วยได้ไม่มาก โดยจะมีอาการนี้ในช่วงเวลา 10-36 สัปดาห์แรก
2. ระยะ Adhesive phase คือ ระยะที่อาการปวดลดลงแต่การจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อไหล่อาจไม่มีการเปลี่ยนแปลง อาการปวดอาจพบเฉพาะในช่วงสุดท้ายของการเคลื่อนไหว ระยะนี้อยุ่ในช่วง 4-12 เดือน
3. ระยะ Resolution phase คือ หลังจากระยะ 2 ( Adhesive phase ) ในระยะนี้การยึดรั้งของข้อไหล่จะลดลงและสามารถเคลื่อนไหวได้ดีขึ้นด้วยตัวเอง อยู่ในช่วงเวลา 12-42 เดือน ซโดยเฉลี่ยใช้เวลามากกว่า 30 เดือน อาการจึงจะดีขึ้นอย่างมาก ซึ่งอาจจะเคลื่อนไหวได้เต็มช่วงตามปกติหรือไม่ก็ได้

แนวทางการรักษา⁽³⁾

ระยะ Painful freezing phase

1. รับประทานยาบรรเทาอาการปวด (NSAIDs)
2. รักษาทางกายภาพบำบัด
• เพื่อลดอาการปวด
• รักษาช่วงการเคลื่อนไหวของข้อไหล่ไม่ให้ลดลงไปกว่าเดิม
• เพิ่มช่วงการเคลื่อนของข้อไหล่
3. ฉีดหรือรับประทานยาเพื่อบรรเทาอาการปวด (steroid injection)
4. ยับยั้งการทำงานของเส้นประสาทบริเวณข้อไหล่ (suprascapular nerve blocks)

ระยะ Adhesive phase

1. รักษาทางกายภาพบำบัด
• ใช้เทคนิคการดัดดึงข้อต่อ (mobilization) เพื่อเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวให้ข้อไหล่
• ออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นให้เนื้อเยื่อต่าง ๆ บริเวณรอบ ๆ ข้อไหล่
• ออกกำลังกายเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อรอบ ๆ ข้อไหล่
2. การเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวโดยการวางยาสลบร่วมกับดัดข้อต่อ (manipulation under anaesthesia)
3. การผ่าตัดเพื่อลดการยึดติดของข้อไหล่ (arthroscopic)

3. ระยะ Resolution phase

1. การรักษาคล้าย ระยะ Adhesive phase ขึ้นอยู่กับอาการขณะนั้น

โดยสรุป อาการข้อไหล่ติดสามารถเกิดขึ้นจากหลายสาเหตุ และจะดีขึ้นได้ด้วยตัวเองแต่ใช้เวลานาน ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงหรือลดปัจจัยเสี่ยงที่อาจส่งเสริมให้เกิดอาการและควรสำรวจตัวเองเมื่อเริ่มมีความผิดปกติ รีบปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเพื่อตรวจประเมินและรักษา อย่าปล่อยทิ้งไว้นานจนเป็นปัญหาเรื้อรังเพราะอาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันและการทำงานได้

เรียบเรียงโดย กภ. สุรีย์ฉาย พุดสีเสน

เอกสารอ้างอิง

1. Brealey S, Armstrong AL, Brooksbank A, Carr AJ, Charalambous CP, Cooper C, et al. United Kingdom Frozen Shoulder Trial (UK FROST), multi-centre, randomised, 12 months, parallel group, superiority study to compare the clinical and cost-effectiveness of Early Structured Physiotherapy versus manipulation under anaesthesia versus arthroscopic capsular release for patients referred to secondary care with a primary frozen shoulder: study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2017; 18(1):614.
2. Zuckerman JD, Rokito A. Frozen shoulder: a consensus definition. J Shoulder Elbow Surg. 2011; 20(2):322–5.
3. Dias R, Cutts S, Massoud S. Frozen shoulder. BMJ. 2005; 331(7530):1453–6.
4. Guyver PM, Bruce DJ, Rees JL. Frozen shoulder – A stiff problem that requires a flexible approach. Maturitas. 2014; 78:11-6.
5. Nairn BC, Chisholm SR, Drake JD. What is slumped sitting? A kinematic and electromyographical evaluation. Man Ther. 2013; 18(6):498–505.
6. Codman EA. The Shoulder: Rupture of the supraspinatus tendon and other lesions in or about the subacromial bursa. Boston: Krieger Publishing Company; 1934.