โรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ (Lateral epicondylitis หรือ tennis elbow)
หากท่านมีอาการเจ็บปวดบริเวณข้อศอกทางด้านนอกขณะออกแรงยกของหรือเคลื่อนไหวข้อศอก ท่านอาจจะมีภาวะของโรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ โรคนี้มีลักษณะอย่างไร สามารถติดตามได้ในบทความด้านล่างดังต่อไปนี้
พยาธิสภาพ
โรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ (lateral epicondylitis หรือ tennis elbow) หมายถึงภาวะที่มีอาการเจ็บปวดหรือมีอาการอักเสบบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอก (อาการเจ็บปวดจะเกิดบริเวณข้อศอกฝั่งนิ้วโป้ง) และอาจมีอาการปวดร้าวลงท่อนแขนด้านล่างได้ โดยพยาธิสภาพจะเกิดบริเวณเส้นเอ็นและกลุ่มกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกระดกข้อมือ กล้ามเนื้อเหล่านี้มีจุดเกาะต้นบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอกบริเวณข้อศอก (lateral epicondyle of humerus) ซึ่งประกอบไปด้วยกล้ามเนื้อ extensor carpi radialis brevis, กล้ามเนื้อ extensor digitorum, กล้ามเนื้อ extensor digiti minimi และกล้ามเนื้อ extensor carpi ulnaris (1,2) โดยกล้ามเนื้อที่มักได้รับผลกระทบมากที่สุดคือกล้ามเนื้อ extensor carpi radialis brevis (ECRB) (3) ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อที่ใช้ในการกระดกข้อมือขึ้นตรง ๆ หรือกระดกข้อมือร่วมกับการเอียงข้อมือออกทางด้านข้าง
รูปที่ 1 แสดงภาพกล้ามเนื้อบริเวณข้อศอก
ปัจจัยเสี่ยงของโรค
การบาดเจ็บบริเวณเส้นเอ็นเหล่านี้ มักเกิดจากการใช้งานข้อศอกและข้อมือที่มากเกินไป โดยส่วนมากจะเป็นกิจกรรมที่มีการยกของหนัก มีการเคลื่อนไหวในท่าทางเดิมซ้ำ ๆ หรืองานที่มีแรงสั่นสะเทือน ร่วมกับมีการออกแรงในทิศทางคว่ำมือและกระดกข้อมือบ่อยครั้ง ซึ่งก่อให้เกิดการบาดเจ็บของเส้นเอ็นบริเวณข้อศอก (3-5) ทั้งยังส่งผลต่อการลดลงของแรงบีบมือด้วย (4-7) การบาดเจ็บนี้สามารถเกิดจากการเล่นกีฬาต่าง ๆ ในลักษณะที่ทำให้เกิดการกระชากบริเวณกล้ามเนื้อดังกล่าว เช่น การเล่นแบดมินตัน เล่นเทนนิส เป็นต้น ในแง่ของกีฬานั้นอาจมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ส่งเสริมให้เกิดอาการด้วย ไม่ว่าจะเป็นไม้แบดมินตันหรือไม้เทนนิสที่หนักเกินไป ทำให้มีอาการบาดเจ็บเมื่อต้องออกแรงในการเหวี่ยงไม้โดยเฉพาะในท่าแบคแฮนด์ (back hand shot) หรือมีขนาดที่เล็กหรือใหญ่เกินไป ทำให้ต้องออกแรงในการกำมือมากชึ้น รวมถึงการที่ผู้เล่นไม่มีการอบอุ่นร่างกายหรือยืดเหยียดกล้ามเนื้อก่อนและหลังออกกำลังกายที่เพียงพอ และการออกกำลังกายที่หักโหมจนเกินไป
อุบัติการณ์
จากการศึกษาพบว่า อุบัติการณ์ของการเกิดโรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ ร้อยละ 6.9 ในกลุ่มประชากรที่มีการใช้งานข้อศอกและข้อมือซ้ำ ๆ และร้อยละ 3 ในกลุ่มประชากรทั่วไป อีกทั้งกลุ่มอาการนี้ยังพบในนักกีฬาเทนนิสถึงร้อยละ 50 และพบในผู้ที่มีอายุระหว่าง 45-64 ปี (5-7)
อาการและอาการแสดงทางคลินิก
ผู้ป่วยจะมีอาการเจ็บบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอกบริเวณข้อศอก ซึ่งตำแหน่งที่เจ็บมักเจ็บได้ทั้งส่วนของเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ หรือสามารถเกิดได้ทั้งสองจุด โดยจะมีอาการเจ็บเมื่อออกแรงกดบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอก หรือเมื่อต้องออกแรงต้านกับการกระดกข้อมือ หรือการต้านแรงของการกระดกนิ้วกลางของข้างที่มีอาการ (4,6,7) และอาจมีอาการร้าวลงไปตามแขนท่อนล่างได้ (3)
การแบ่งระยะของอาการบาดเจ็บ
- ระยะอักเสบเฉียบพลัน มักพบในช่วง 48 ชั่วโมงแรกหลังอาการบาดเจ็บ และมีอาการที่แสดงถึงอาการอักเสบ คือ มีอาการเจ็บปวด มีอาการบวม สีผิวบริเวณที่บาดเจ็บมีแดงขึ้นกว่าปกติหรือแดงกว่าบริเวณโดยรอบ และมีความรู้สึกอุ่นเมื่อใช้มือสัมผัสบริเวณที่บาดเจ็บ
- ระยะเรื้อรัง คือมีอาการเจ็บปวดแต่ไม่มีอาการปวด บวม แดง ร้อนแล้ว
การตรวจร่างกายเบื้องต้น
- อาจสังเกตเห็นอาการบวม มีสีผิวแดงขึ้น หรือเมื่อใช้มือสัมผัสแล้วรู้สึกอุ่นบริเวณข้อศอกทางด้านนอก ในกรณีที่อาการของโรคอยู่ในระยะอักเสบ
- อาจมีการจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อศอกจากอาการบาดเจ็บ ทำให้ไม่สามารถเหยียดหรืองอข้อศอกได้สุดช่วงการเคลื่อนไหว
- มีจุดกดเจ็บบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอกบริเวณข้อศอกฝั่งนิ้วโป้ง
- มีอาการเจ็บเมื่อต้องออกแรงต้านกับการกระดกข้อมือ หรือเจ็บขณะเคลื่อนไหวข้อศอก
- มีอาการเจ็บเมื่อยืดกล้ามเนื้อกระดกข้อมือ ในท่าเหยียดศอกและกระดกข้อมือลง
- มีแรงบีบมือที่ลดลง ทำให้ส่งผลกระทบหรือจำกัดต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
การตรวจร่างกายพิเศษ (special tests)
ในการตรวจร่างกายพิเศษนี้ เป็นการตรวจร่างกายเพื่อยืนยันสมมติฐานที่นักกายภาพบำบัดตั้งหลังจากสัมภาษณ์ประวัติและการตรวจร่างกายอื่น ๆ เพื่อประเมินว่าเป็นโรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ โดยการตรวจจะต้องได้รับการตรวจโดยนักกายภาพบำบัด
- Cozen’s test นักกายภาพบำบัดจับข้อศอกผู้ป่วยให้อยู่นิ่ง โดยให้นิ้วโป้งของนักกายภาพบำบัดอยู่ที่บริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอก นักกายภาพบำบัดให้ผู้ป่วยอยู่ในท่าคว่ำมือ กำมือ ออกแรงเบนข้อมือออกไปทางด้านนอกร่วมกับกระดกข้อมือขึ้น นักกายภาพบำบัดออกแรงต้านแรงกระดกข้อมือของผู้ป่วย ผลเป็นบวกเมื่อผู้ป่วยมีอาการเจ็บขณะต้านแรง
- Mill’s test นักกายภาพบำบัดออกแรงขยับยืดกล้ามเนื้อแขนผู้ป่วยในทิศคว่ำมือ กระดกข้อมือลง และเหยียดข้อศอกออก มืออีกข้างคลำบริเวณปุ่มกระดูกต้นแขนทางด้านนอก ผลเป็นบวกเมื่อมีอาการเจ็บขณะขยับยืด
รูปที่ 2 แสดงการตรวจร่างกาย Cozen’s test
รูปที่ 3 แสดงการตรวจร่างกาย Mill’s test
การรักษาโรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ (4-8)
เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะของโรคเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ ผู้ป่วยสามารถเลือกรับการรักษาได้หลายแนวทาง
- การรักษาโดยการฝังเข็ม (acupuncture)
- การรักษาโดยการฉีดยา (local injection therapy)
- การรักษาโดยการรับประทานยา (nonsteroid anti-inflammatory drugs: NSAIDs)
- การรักษาโดยการผ่าตัด (surgical treatment)
- การรักษาทางกายภาพบำบัด
การรักษาทางกายภาพบำบัด (4-7)
- การกดนวดคลายบริเวณที่มีจุดเจ็บ เพื่อคลายกล้ามเนื้อและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
- การประคบ โดยการเลือกประคบนั้นขึ้นอยู่กับระยะของอาการบาดเจ็บ กล่าวคือมักใช้การประคบเย็น ในกรณีที่มีอาการอักเสบดังที่กล่าวไปเบื้องต้น และการประคบอุ่น ในกรณีที่พ้นระยะอักเสบแล้ว โดยมุ่งเน้นในเรื่องของการเพิ่มการไหลเวียนเลือด และการคลายกล้ามเนื้อที่หดรั้งหรือเกร็งตัว ซึ่งทั้งการประคบเย็นและประคบอุ่นนั้นจะต้องไม่เย็นจัด หรือร้อนจัดจนเกินไป เนื่องจากจะทำให้เกิดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อบริเวณผิวชั้นนอกและอาจทำให้เกิดการไหม้ หรือเกิดแผลพุพองได้
- การใส่เครื่องช่วยพยุง เพื่อลดการเคลื่อนไหวของข้อศอก และลดแรงกระชากที่ทำให้เกิดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ
- การใช้เทปพยุง เพื่อลดบวม กระตุ้นหรือระงับการทำงานของกล้ามเนื้อบริเวณที่บาดเจ็บ
- การออกกำลังกายเพื่อยืดหรือคลายกล้ามเนื้อ และเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
- การให้ความรู้เกี่ยวกับตัวโรค การดูแลตนเอง และการปฏิบัติตนที่เหมาะสม เพื่อรักษาอาการบาดเจ็บ และป้องกันการเกิดการบาดเจ็บซ้ำ
- การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัด เช่น คลื่นไฟฟ้า (electromagnetic field) คลื่นความถี่สูง (ultrasound therapy), คลื่นกระแทก (extracorporeal shockwave therapy) หรือการรักษาด้วยเลเซอร์ (laser therapy) เป็นต้น
ทุกท่านสามารถติดตามท่าออกกำลังกายและการดูแลตนเองเบื้องต้น เมื่อมีอาการของโรคเส้นเอ็นกล้ามเนื้อข้อศอกทางด้านนอกอักเสบได้ ในบทความเรื่อง “การดูแลตนเองและการออกกำลังกายในผู้ที่เป็นโรคเส้นเอ็นข้อศอกทางด้านนอกอักเสบ” นะคะ
เรียบเรียงโดย กภ. ทัชชกร สงวนศักดิ์
เอกสารอ้างอิง
- Kaydok E, Ordahan B, Solum S, Karahan AY. Short-term efficacy comparison of high-intensity and low-intensity laser therapy in the treatment of lateral epicondylitis: a randomized double-blind clinical study. Arch Rheumatol. 2020;35(1):60-7.
- Vicens G, Seijas R, Sallent A, Dominguez A, Ares O, Torrecilla A. Tennis elbow pathogenesis. Int J Orth. 2017;4(3):767-69.
- Ma KL, Wang HQ. Management of lateral epicondylitis: a narrative literature review. Pain Research and Management. 2020;1-9.
- Ali EM, Fekry O, Obeya HE, Darweesh H, Moharram A. Efficacy pf high intensity laser versus ultrasound therapy in the management of patients with lateral epicondylitis. The Egyptian Rheumatologist. 2021;43:119-23.
- Akkurt E, Kucuksen S, Yilmaz H, Parlak S, Salli A, Karaca G. Long term effects of high intensity laser in lateral epicondylitis patients. Lasers Med Sci. 2016;31:249-53.
- Fekri L, Rezvani A, Karimi N, Ezzati K. The effect of low-power and high-power laser therapy on pain, tenderness and grip force of the patients with tennis elbow. 2019;10(3):89-95.
- Dundar U, Turkmen U, Toktas H, Ulsali AM, Solak O. Effectiveness of high-intensity laser therapy and splinting in lateral epicondylitis; a prospective, randomized, controlled study. Lasers Med Sci. 2015;30:1097-107.
