น้ำหนักตัวขึ้นทำไมมักปวดหลัง

ในปัจจุบันปัญหาอาการปวดหลังส่วนล่างถือได้ว่าเป็นปัญหาที่หลายคนกำลังประสบกันอยู่ โดยพบว่าร้อยละ 80 ของคนทั่วโลกเคยมีประสบการณ์ปวดหลังส่วนล่าง (1) ซึ่งสาเหตุที่ส่งผลให้เกิดอาการปวดหลังส่วนล่างสามารถมีได้หลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการใช้งานในชีวิตประจำวัน ท่านั่งทำงาน นั่งขับรถ การยืน ท่าทางในการยกของ รวมไปถึงการออกกำลังกาย ล้วนเป็นสาเหตุให้เกิดอาการปวดหลังส่วนล่างได้ทั้งสิ้น แต่หลายคนยังไม่ทราบว่า นอกจากการใช้งานแล้ว ตัวเราเองก็มีส่วนที่ทำให้เกิดอาการปวดหลังส่วนล่างได้เช่นกัน ตัวเราเองในที่นี้ ก็คือความอ้วนหรือน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น เป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดการปวดหลังส่วนล่างได้ จากการศึกษาที่ผ่านมาพบว่าค่าดัชนีมวลกายที่สูง มีความสัมพันธ์กับอาการปวดหลังส่วนล่าง (2) ทำไมคนที่มีดัชนีมวลกายที่สูงหรือคนอ้วน จึงมีความเสี่ยงที่จะปวดหลังส่วนล่าง ในบทความนี้เราจะมาไขข้อสงสัยดังกล่าวกันครับ

ในลักษณะท่าทางปกติ หลังส่วนล่างจะมีส่วนเว้าส่วนโค้งที่เหมาะสม รวมไปถึงกล้ามเนื้อรอบ ๆ หลังส่วนล่างจะมีความยาวที่เหมาะสมต่อการใช้งานและเคลื่อนไหว โดยธรรมชาติการเคลื่อนไหวของร่างกายไม่ว่าจะเป็นการยกแขน ยกขา การเดินหรือออกกำลังกายนั้น ก่อนที่จะมีการเคลื่อนไหวใด ๆ กล้ามเนื้อมัดลึกบริเวณหลังส่วนล่างและหน้าท้องจะทำการหดตัวเพื่อส่งเสริมความมั่นคงให้กับกระดูกสันหลังก่อน (3) ซึ่งเป็นกลไกการทำงานในการเคลื่อนไหวของร่างกายและยังเป็นตัวช่วยป้องกันการบาดเจ็บต่อโครงสร้างของหลังส่วนล่างไม่ว่าจะเป็นหมอนรองกระดูกสันหลัง ข้อต่อฟาเซท (facet joint) เอ็นประกบข้อต่อ (spinal ligament) คิดว่าหลาย ๆ คนคงอยากทราบแล้วใช่มั้ยครับ ว่าเมื่อเราอ้วนขึ้นจะเกิดอาการปวดหลังส่วนล่างได้อย่างไร มาติดตามกันครับ

เมื่อเรามีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น โดยธรรมชาติแล้วร่างกายจะต้องแบกรับน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นไม่ว่าจะเป็นที่ข้อเข่า ข้อสะโพก โดยเฉพาะที่หลังส่วนล่าง ไขมันที่เพิ่มขึ้นร่างกายจะมีการสะสมที่บริเวณหน้าท้องเป็นส่วนใหญ่ (4) ในขณะที่ร่างกายยังคงมีกิจกรรมการใช้งานคงเดิม จึงเป็นสาเหตุให้ลักษณะท่าทางของร่างกายต้องเปลี่ยนแปลงเพื่อชดเชยลักษณะหน้าท้องที่ใหญ่ขึ้น โดยส่วนที่จะมีการเปลี่ยนแปลงเป็นอันดับแรกก็คือส่วนเว้าส่วนโค้งหลังส่วนล่าง ร่างกายจะมีหลังส่วนล่างแอ่นมากขึ้น เปรียบได้กับการถือของหนัก คล้ายกับคนที่ตั้งครรภ์ เมื่อหน้าท้องมีขนาดใหญ่ขึ้น ร่างกายจะเกิดการชดเชยให้หลังส่วนล่างแอ่นมากขึ้น การที่ส่วนเว้าส่วนโค้งหลังส่วนล่างเปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้กล้ามเนื้องอสะโพก ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อที่มีจุดเกาะที่บริเวณกระดูกสันหลังส่วนล่างมีความยาวลดลงส่งผลให้เกิดแรงบีบอัดที่กระดูกสันหลังส่วนล่างเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกัน ความยาวกล้ามเนื้อหน้าท้องมัดลึกที่ทำหน้าที่เพิ่มความมั่นคงให้กับกระดูกสันหลังส่วนล่างจะมีความยาวกล้ามเนื้อเพิ่มมากขึ้นเป็นผลให้ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อลดลง (5)

จากเหตุปัจจัยดังกล่าวไม่ว่าจะเป็น น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น ส่วนเว้าหลังส่วนล่างที่เพิ่มขึ้น ความยาวของกล้ามเนื้อรอบ ๆ หลังส่วนล่างที่เปลี่ยนแปลงไป ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลให้โครงสร้างของหลังส่วนล่าง ไม่ว่าจะเป็นหมอนรองกระดูกสันหลัง ข้อต่อฟาเซท เอ็นประกบข้อต่อ และกล้ามเนื้อหลังส่วนล่าง เกิดการบาดเจ็บอย่างต่อเนื่องและยาวนาน ถ้าน้ำหนักตัวมากเกิดขึ้นในวัยก่อน 45 ปี การบาดเจ็บมีโอกาสจะเกิดขึ้นในรูปแบบของกล้ามเนื้ออักเสบ แต่ถ้าเกิดขึ้นในช่วงวัยที่มากกว่า 45 ปีขึ้นไป ปัญหาอาการปวดหลังส่วนล่างมีโอกาสเกิดขึ้นเป็นไปในรูปแบบของกระดูกสันหลังส่วนล่างเสื่อม (6) เราจะสังเกตได้ว่าน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น ส่งผลต่อลักษณะท่าทางของร่างกาย เป็นเหตุให้โครงสร้างหลังส่วนล่างมีการปรับตัวเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางให้เกิดการบาดเจ็บได้ง่ายขึ้น จากการศึกษาที่ผ่านมาพบว่า ผู้ที่มีอาการปวดหลังร่วมกับมีภาวะอ้วน อาการจะดีขึ้นเมื่อลดน้ำหนักลง (7)

เมื่อได้ทราบข้อมูลถึงสาเหตุอาการปวดหลังของคนน้ำหนักตัวเกินแล้ว ไม่ว่าจะมาจากกล้ามเนื้องอสะโพกที่หดสั้นลง ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องมัดลึกอ่อนแรงลง จะขอชวนทุกคนมาออกกำลังกายกันต่อ มีทั้งหมด 5 ท่าด้วยกัน

1. ท่ายืดกล้ามเนื้องอสะโพกในท่ายืน (iliopsoas muscle stretching in standing)