รู้เท่าทันอาการปวดเรื้อรังของร่างกาย Myofascial pain syndrome & Fibromyalgia
Close up of man rubbing his painful back isolated on white background.
กลุ่มอาการปวดเรื้อรังเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยที่สุดในปัจจุบัน โดยมีผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาทางกายภาพบำบัดด้วยอาการปวดเรื้อรังนี้เป็นจำนวนมาก ซึ่งมีทั้งปวดกล้ามเนื้อ ปวดเส้นเอ็น ปวดข้อต่อ และอีกมากมายที่มีอาการปวดมาเป็นระยะเวลานาน สร้างความทรมานทั้งร่างกายและจิตใจ อีกทั้งยังส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอีกด้วย บางอาการปวดสามารถวินิจฉัยได้โดยง่ายและแม่นยำ ผู้ป่วยก็ได้รับการรักษาที่ถูกจุดและหายได้ในที่สุด แต่บางอาการปวด อาจมีความซับซ้อน ทำให้สับสนในการวินิจฉัยโรคได้ ซึ่งกลุ่มอาการปวดเรื้อรังนี้ สามารถวินิจฉัยได้มากมาย แม้ปวดในลักษณะคล้าย ๆ กัน หรือมีอาการปวดในบริเวณเดียวกัน แต่ก็สามารถเป็นคนละโรคได้ ดังนั้นในบทความนี้ จะมาไขข้อข้องใจกับกลุ่มอาการปวดเรื้อรังที่พบได้บ่อยที่สุด นั่นคือ กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง (myofascial pain syndrome: MPS) และกลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและพังผืดไฟโบรมัยอัลเจีย (fibromyalgia: FM)
ทำไมสองโรคนี้ถึงทำให้เกิดความสับสนได้
อันเนื่องมาจากสองโรคนี้มีลักษณะอาการบางอย่างที่คล้ายกันมาก เช่น ลักษณะอาการปวดคล้ายกัน บางรายอาจปวดบริเวณเดียวกันได้ และปวดเรื้อรังเหมือนกัน อีกทั้งไม่มีประวัติอุบัติเหตุใด ๆ ก่อนมีอาการปวด เป็นต้น ซึ่งอาการที่คล้ายกันนี้ทำให้ผู้ป่วยหรือแม้กระทั่งผู้ที่ให้การรักษาเกิดความสับสนได้ ต่อไปเรามาดูลักษณะอาการทางคลินิกแบบละเอียดว่าสองโรคนี้มีอาการใดบ้างที่คล้ายกัน และอาการใดบ้างที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
ลักษณะอาการ
- Myofascial pain syndrome: MPS หรือกลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังที่เกิดกับกล้ามเนื้อเท่านั้น โดยจะมีอาการปวดร้าว (referred pain) อันเนื่องมาจากจุดกดเจ็บที่ซ่อนอยู่ในกล้ามเนื้อ หรือเรียกว่า trigger point: (TrP) โดยจะมีอาการปวดร้าวไปตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ขึ้นอยู่กับแต่ละกล้ามเนื้อที่มี TrP และจำกัดอยู่บริเวณใดบริเวณหนึ่งของร่างกาย หากเกิดการบาดเจ็บที่กล้ามเนื้อใด ก็มีอาการตามกล้ามเนื้อนั้น ๆ ไม่มีการกระจายไปทั่วร่างกาย อาการปวดดังที่กล่าวมานี้เป็นมากกว่า 3 เดือนขึ้นไป (ภาพ 1) (1,4)
- Fibromyalgia: FM เป็นกลุ่มอาการปวดเรื้อรังที่สามารถเกิดได้บริเวณกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือเนื้อเยื่ออ่อนของร่างกาย ที่มีรูปแบบการกระจายของอาการทั่วร่างกาย (chronic widespread pain) โดยบริเวณที่พบบ่อยที่สุด ได้แก่ ศีรษะ คอ บ่า และหลัง บางรายปวดทั้งตัว นอกจากอาการปวดยังอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมได้ เช่น อาการอ่อนเพลีย นอนหลับไม่สนิท รวมถึงความเครียดและอารมณ์ซึมเศร้า เป็นต้น โดยอาการปวดแบบกระจายทั่วร่างกายนี้ สามารถมีจุดกดเจ็บได้อย่างน้อย 11-18 จุด และมีอาการปวดแบบสมมาตร คือมีอาการเหมือนกันทั้งสองข้างของร่างกาย และอาการปวดดังที่กล่าวมานี้เป็นมากกว่า 3 เดือนขึ้นไป (ภาพ 2)
รูปที่ 1, 2
ภาพ 1: Myofascial pain syndrome: MPS
แสดงอาการปวดร้าวไปตามแต่ละกล้ามเนื้อที่มีจุดกดเจ็บ หรือกล้ามเนื้อที่มีปัญหา; เครื่องหมายกากบาท แสดงถึงจุดกดเจ็บ, เส้นสีต่างๆ แสดงถึงบริเวณปวดร้าว
ภาพ 2: Fibromyalgia: FM
แสดงอาการปวดแบบกระจายไปทั่วร่างกายแบบสมมาตร
กลไกการเกิดโรค
- Myofascial pain syndrome: MPS กลไกการเกิดโรคยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่จากงานศึกษาสันนิษฐานว่า เมื่อกล้ามเนื้อหดตัวต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ไม่ว่าจะเป็นจากการทรงท่าในชีวิตประจำวัน จากท่าทางการทำงาน หรือจากการเคลื่อนไหวซ้ำ (repetitive micro-trauma) แรงที่เกิดจากการหดตัวของกล้ามเนื้อ เกิดแรงกดอัดต่อเส้นเลือดที่อยู่ภายในกล้ามเนื้อ ส่งผลให้การไหลเวียนเลือด และปริมาณออกซิเจนภายในกล้ามเนื้อลดลง ขัดขวางกระบวนการสร้างพลังงานของร่างกาย (ATP) ทำให้กระบวนการหดตัว คลายตัวของกล้ามเนื้อ และปฏิกิริยาต่าง ๆ ภายในเซลล์กล้ามเนื้อเกิดความบกพร่อง จึงเชื่อว่าเป็นหนึ่งในสาเหตุของการเกิดจุดกดเจ็บ (TrP) บริเวณกล้ามเนื้อนั้น ๆ (1,4,6)
- Fibromyalgia: FM กลไกการเกิดโรคยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่จากงานศึกษาเชื่อว่าเกิดจากความผิดปกติของระบบสมอง เป็นผลจากสารสื่อประสาทที่กระตุ้นให้รู้สึกเจ็บปวดในปริมาณที่มากขึ้น และตัวรับความรู้สึกเจ็บปวดที่สมองตอบสนองไวกว่าปกติ ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกเจ็บปวดได้เร็วและมากกว่าปกติ หรืออาจเกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรม อาจเกิดจากยีนบางตัวทำหน้าที่ควบคุมความรู้สึกเจ็บปวด การกลายพันธุ์ของยีนเหล่านี้ ทำให้มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรค FM ได้ หรือผู้ป่วยที่มีปัญหาการนอนหลับ ส่งผลกระทบต่อระดับสารเคมีในสมองบางชนิด และมีบางงานศึกษาเชื่อว่าการเกิดโรค FM สัมพันธ์กับปัญหาทางด้านจิตใจร่วมด้วย (1,2,3)
การวินิจฉัย
สำหรับการวินิจฉัยของทั้งสองโรคนี้ มีเพียงโรค MPS ที่มีเกณฑ์การวินิจฉัยและการตรวจร่างกายที่ใช้กันอย่างแพร่หลายตามมาตรฐานการวินิจฉัยโรค แต่โรค FM มีเพียงเกณฑ์ตามคำนิยามการเกิดโรคที่เข้าข่ายหรืออาจเป็นไปได้ของการเกิดโรค โดยที่ตรวจไม่พบสาเหตุของโรคอื่น เพราะโรคนี้ยังไม่มีแนวทางการตรวจร่างกายหรือเกณฑ์การวินิจฉัยเฉพาะโรค ดังนั้นจึงเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างสองโรคนี้ เพื่อให้เห็นภาพมากขึ้น (1,5)
| Myofascial pain syndrome | Fibromyalgia |
|---|---|
|
|
การรักษา
แนวทางการรักษาของทั้งสองโรคมีหลายวิธี ไม่ว่าจะเป็นการรักษาทางยา การนวดผ่อนคลาย การฝังเข็ม การทำกายภาพบำบัด เช่น การอัลตราซาวด์ การกดจุด การกระตุ้นไฟฟ้า การออกกำลังกาย เป็นต้น จะเห็นว่าทั้งสองโรคมีแนวทางการรักษาที่คล้ายกัน แต่มีวิธีการรักษาที่สำคัญที่สุด โดยเฉพาะโรค FM นั่นคือ การให้ความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโรคแก่ผู้ป่วย ลดความวิตกกังวลเกี่ยวกับอาการปวดที่เป็นอยู่ เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าใจสภาวะของตนเองและมีส่วนร่วมในการรักษา ซึ่งเป็นการรักษาแบบองค์รวม รวมถึงดูแลสุขภาพจิตของผู้ป่วย และนำไปสู่การมีคุณภาพชีวิตที่ดี (1,5)
เรียบเรียงโดย กภ.กนกวรรณ พลสา
เอกสารอ้างอิง
- Bourgaize S, Newton G, Kumbhare D, Srbely J. A comparison of the clinical manifestation and pathophysiology of myofascial pain syndrome and fibromyalgia: implications for differential diagnosis and management. J Can Chiropr Assoc. 2018;62(1):26.
- Siracusa R, Paola RD, Cuzzocrea S, Impellizzeri D. Fibromyalgia: pathogenesis, mechanisms, diagnosis and treatment options update. Int J Mol Sci. 2021;22(8):3891.
- Bazzichi L, Giacomelli C, Consensi A, Giorgi V, Batticciotto A, Di Franco M, et al. One year in review 2020: fibromyalgia. Clin Exp Rheumatol. 2020;38(Suppl 123):S3-8.
- Barbero M, Schneebeli A, Koetsier E, Maino P. Myofascial pain syndrome and trigger points: evaluation and treatment in patients with musculoskeletal pain. Curr Opin Support Palliat Care. 2019;13(3):270-6.
- Saxena A, Chansoria M, Tomar G, Kumar A. Myofascial pain syndrome: an overview. J Pain Palliat Care Pharmacother. 2015;29(1):16-21.
- Boonprakob Y, Phadungkit S, Nongharnpitak S, Srijessadarak T, Supasatean W, Nakhengrit C. Trigger point: curable or palliative symptoms. J Assoc Med Sci. 2016 Jan 1;49(1):155-.
