โรคเอ็นข้อศอกด้านในอักเสบ (Medial epicondylitis หรือ Golfer’s elbow)

โรคเอ็นข้อศอกด้านในอักเสบ (Medial epicondylitis หรือ Golfer’s elbow) เป็นพยาธิสภาพที่เกิดขึ้นที่เอ็นของกล้ามเนื้อบริเวณแขนท่อนล่างด้านหน้าที่มาเกาะที่ปุ่มกระดูกของแขนท่อนบนด้านในเกิดการอักเสบขึ้น

กายวิภาคศาสตร์ของข้อศอก

ข้อต่อของข้อศอกเกิดจากกระดูก 3 ชิ้นมาเชื่อมกัน ได้แก่ กระดูกแขนท่อนบน (Humerus) และกระดูกแขนท่อนล่าง 2 ชิ้น ได้แก่ กระดูกแขนท่อนล่างด้านใน (Ulna) และกระดูกแขนท่อนล่างด้านนอก (Radius) โดยส่วนปลายของกระดูกแขนท่อนบนจะมีปุ่มยื่นออกมาด้านข้างทั้ง 2 ข้าง โดยปุ่มกระดูกที่อยู่ด้านในชิดลำตัวเมื่อยืนเหยียดแขนและแบมือไปทางด้านหน้า เรียกว่า Medial epicondyle และปุ่มกระดูกที่อยู่ด้านนอก เรียกว่า Lateral epicondyle

รูปภาพที่ 1 แสดงกายวิภาคศาสตร์ของข้อศอกด้านขวา

โดยปุ่มกระดูกเหล่านี้จะเป็นจุดเกาะของเอ็นกล้ามเนื้อของแขนท่อนล่าง โดยปุ่มกระดูกด้านใน (Medial epicondyle) จะเป็นจุดเกาะของกล้ามเนื้อของแขนท่อนล่างด้านหน้า ซึ่งทำหน้าที่หลักในการคว่ำมือ กระดกข้อมือ และกำมือ (1-3)

สาเหตุของอาการ

สาเหตุของโรคนี้เกิดจากการใช้งานแขนซ้ำ ๆ ต่อเนื่องกันในลักษณะงอข้อมือร่วมกับคว่ำมือ งานที่ต้องใช้แรงในการกำมือมาก ๆ หรืองานที่มีแรงสั่นสะเทือนต่อข้อศอกอย่างต่อเนื่อง เช่น การเล่นกอล์ฟ การพิมพ์งาน การเจาะถนน การกวาดบ้าน การบิดผ้า เป็นต้น ทำให้เกิดแรงกระทำที่เอ็นของกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่องจนเกิดการอักเสบของเอ็นกล้ามเนื้อ เกิดการบาดเจ็บโดยมีการฉีกขาดของเส้นใยคอลลาเจน และ เมื่อปล่อยทิ้งไว้ทำให้เกิดการเสื่อมของเอ็นในที่สุด (1-5)

รูปภาพที่ 2 แสดงการเกิดการอักเสบของเอ็นกล้ามเนื้อของแขนท่อนล่างด้านหน้าข้างขวา

ปัจจัยเสี่ยงของอาการ

ปัจจัยเสี่ยงของอาการ ได้แก่ การเล่นกีฬาหรืองานในลักษณะงอข้อมือร่วมกับคว่ำมือ หรืองานที่ต้องใช้แรงในการกำมือมาก ๆ หรืองานที่มีแรงสั่นสะเทือนต่อข้อศอกอย่างต่อเนื่องซ้ำ ๆ และการเล่นกีฬา เช่น กอล์ฟ พายเรือ เบสบอล ขว้างหอก เทนนิส ฟันดาบว่ายน้ำ ยกน้ำหนัก โบว์ลิ่ง เป็นต้น ลักษณะงาน เช่น การพิมพ์งาน  การตอกตะปู การทอผ้า การเจาะถนน เป็นต้น นอกจากนั้นรวมถึงการอยู่ในท่าทางที่ไม่ถูกต้อง เช่น การนั่งหลังค่อม หรืองานที่ข้อมือไม่ได้อยู่ในแนวปกติ เช่น มีการกระดกหรืองอข้อมืออย่างต่อเนื่อง ซึ่งโดยส่วนมากอาการที่เกิดขึ้นมักเกิดในมือข้างที่ถนัด (1, 2, 4)

อาการของโรคเอ็นข้อศอกด้านในอักเสบ

อาการของโรคเอ็นข้อศอกด้านในอักเสบจะมีอาการเจ็บที่ด้านในของข้อศอก อาจมีอาการร้าวไปบนหรือล่างต่อของข้อศอกได้ อาการจะมีมากขึ้นเมื่อมีการเคลื่อนไหวหรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้มือและข้อมือ เมื่อมีอาการมากอาจมีการจำกัดกิจกรรมทำให้ใช้งานมือได้ลำบากจากการเจ็บ ในผู้ที่มีอาการเจ็บเป็นเวลานานอาจทำให้ข้อศอกติดอยู่ในท่างอได้ (2-4)

การตรวจร่างกาย

จะพบจุดกดเจ็บที่ด้านในของข้อศอก โดยเมื่องอข้อมือหรือคว่ำมือแล้วจะมีอาการเจ็บที่ด้านในของข้อศอก และเมื่อต้านการงอข้อมือหรือการคว่ำมือ การกำมือแน่น การยืดกล้ามเนื้อด้านท้องแขนแล้วจะทำให้มีอาการเจ็บมากขึ้น เมื่อฉายภาพรังสีอาจพบแคลเซียม (calcification) ที่เอ็นกล้ามเนื้อได้ โดยองศาการเคลื่อนไหวของข้อศอกและข้อมือ ความแข็งแรง การรับความรู้สึกและภาพฉายรังสี X-ray ปกติ (1, 2, 4, 6)

การรักษา

การรักษาจะแบ่งออกเป็นแบบไม่ผ่าตัดและแบบผ่าตัด โดยการรักษาแบบไม่ผ่าตัดจะเป็นตัวเลือกอันดับแรก โดยจะแบ่งเป็นช่วงอักเสบและช่วงการฟื้นฟู สำหรับช่วงอักเสบจุดประสงค์หลักคือเพื่อลดอาการเจ็บ จะใช้การพักการใช้งานหรือกิจกรรมที่กระตุ้นให้เกิดการบาดเจ็บ โดยเฉพาะการเคลื่อนไหวที่มีการงอข้อมือหรือคว่ำมือ  ใช้การประคบเย็นที่บริเวณข้อศอก ใช้การกระตุ้นไฟฟ้าเพื่อลดปวดและให้เกิดการซ่อมแซมของเอ็นกล้ามเนื้อ เมื่ออาการอักเสบบรรเทาลงแล้วจะเริ่มในส่วนการฟื้นฟู เช่น การออกกำลังกายเพื่อคงองศาการเคลื่อนไหว การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรง การยืดกล้ามเนื้อ การปรับงาน แล้วจึงปรับการออกกำลังกายเพื่อให้กลับไปสู่การทำงานหรือการเล่นกีฬาได้ สำหรับการรักษาทางการแพทย์ในช่วงอักเสบ อาจรับประทานยา NSAIDs และอาจใช้อุปกรณ์ช่วยพยุง เช่น splint, brace เพื่อป้องกันการเคลื่อนไหว แต่ต้องไม่ใส่นานจนเกินไปเพราะอาจทำให้เกิดการยึดติดของข้อต่อ เมื่อใช้การรักษาแบบไม่ฉีดยาแล้วอาการไม่ดีขึ้น อาจใช้การฉีดยา corticosteroid เพื่อลดอาการปวด ส่วนการรักษาแบบใช้การผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกในกรณีที่การรักษาแบบไม่ผ่าตัดไม่สามารถทำให้อาการเปลี่ยนแปลง โดยมีจุดประสงค์เพื่อลดอาการปวด นอกจากนั้นยังมีการรักษาเพื่อให้มีการซ่อมแซมของเอ็นและกลับไปใช้งานได้ เช่น การฉีดเกล็ดเลือด สเต็มเซลล์ คอลลาเจน หรือ ไขกระดูก (bone marrow)  เป็นต้น (2, 4, 5)

เรียบเรียงโดย กภ.พงษ์ประภัทร เสนา

อ้างอิง

1. Jobe FW, Ciccotti MG. Lateral and medial epicondylitis of the elbow. J Am Acad Orthop Surg. 1994; 2(1): 1-8.
2. Amin NH, Kumar NS, Schickendantz MS. Medial epicondylitis: Evaluation and management. J Am Acad Orthop Surg. 2015; 23: 348-355.
3. Draghi F. Ultrasonography of the Upper Extremity: Elbow. 1^st ed. 2018. Switzerland. p. 53-59.
4. Shiri R, Viikari JE. Lateral and medial epicondylitis: Role of occupational factors. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2011; 25: 43-57.
5. Tarpada SP, Morris MT, Lian J, Rashidi S. Current advances in the treatment of medial and lateral epicondylitis. J Orthop. 2018; 15: 107–110.
6. Zwerus EL, Somford MP, Maissan F, Heisen J, Eygendaal D, BekeromMP. Physical examination of the elbow, what is the evidence? A systematic literature review. Br J Sports Med. 2017; 0: 1–9.