อย่าปล่อยให้ปวดหลังเรื้อรัง

แต่ความปกตินั้นจะไม่ปกติถ้าความปวดเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและยาวนาน เนื่องจากร่างกายของมนุษย์มีความพิเศษในการปรับตัวได้สูง จากความรู้ในเบื้องต้นเราสามารถแบ่งการรับความรู้สึกได้ 2 ช่วงคือ ช่วงก่อนถึงไขสันหลังจะเรียกว่าเป็นส่วนปลายของระบบประสาท (Peripheral) และช่วงจากไขสันหลังถึงสมองจะเป็นส่วนกลางของระบบประสาท (Central) ความพิเศษก็คือเมื่อร่างกายได้รับการบาดเจ็บหรือความปวดอย่างต่อเนื่อง ในส่วนปลายของระบบประสาทจะเกิดความไวต่อการเกิดการกระตุ้นมากขึ้น (Peripheral sensitization) กล่าวคือการสัมผัสเพียงเบา ๆ ก็สามารถทำให้เกิดอาการปวดขึ้นได้โดยง่าย โดยในสภาวะปกติอาจไม่รู้สึกปวดมากขนาดนี้ นั่นหมายความว่าความทนทานต่อความปวดเราต่ำลง ในขณะที่ช่วงการส่งสัญญาณจากไขสันหลังไปที่สมองจะมีความไวในการส่งสัญญาณไฟฟ้าความปวดขึ้นไปที่สมองเร็วขึ้น (Central sensitization) ขณะเดียวกันกระบวนการยับยั้งความปวดที่สมองส่งลงมาก็มีประสิทธิภาพลดลงไปด้วยทำให้ยับยั้งความปวดที่ส่งขึ้นไปไม่ได้ ทำให้สมองรับรู้ความปวดได้ง่ายขึ้น (6) จากที่กล่าวไปตอนต้นว่าสมองของมนุษย์มีความสามารถในการปรับตัวได้สูงและมีการเชื่อมโยงกันในหลาย ๆ ส่วน จากการศึกษาที่ผ่านมาผู้ที่ได้รับความปวดอย่างต่อเนื่องและยาวนาน สมองด้านการรับรู้ความปวดจะมีการเชื่อมโยงกับสมองในส่วนของอารมณ์และความคิด ส่งผลให้เกิดความเชื่อและความกลัวต่อสาเหตุที่ทำให้เกิดความปวด (7) ยกตัวอย่างที่ทุกคนคิดถึงง่าย ๆ คือในกลุ่มผู้สูงอายุที่เคยล้มขณะเดินกระดูกสันหลังทรุดและต้องนอนรักษาตัวเป็นระยะเวลานานหลาย ๆ รายจดจำเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจนเป็นความกลัวไม่กล้ากลับมาเดินอีกครั้งหลังจากที่รักษาตัวจนหาย หรือในบางรายเคยประสบอุบัติเหตุในสถานที่แห่งหนึ่งจนปวดหลังมาก อาจเป็นเหตุให้ไม่กล้ากลับไปยังสถานที่แห่งนั้นอีกครับ

ทีนี้เรามาดูถึงผลกระทบทางด้านร่างกายบ้างว่าหลังจากที่เกิดการปวดหลังเรื้อรังส่งผลทางด้านการเคลื่อนไหวอย่างไร จากการศึกษาพบว่าการปวดหลังเรื้อรังนั้นจะส่งผลให้กล้ามเนื้อทำงานลดลงโดยเฉพาะกลุ่มกล้ามเนื้อมัดลึกที่เกาะอยู่ตามแนวกระดูกสันหลังซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการเพิ่มความมั่นคงและลดความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บของหลังส่วนล่าง การเคลื่อนไหวของร่างกายไม่ว่าจะเป็นการนั่ง ยืน เดิน กลุ่มกล้ามเนื้อมัดลึกต้องทำงานก่อนการเคลื่อนไหว เพื่อเพิ่มความมั่นคงให้กระดูกสันหลัง แต่ในผู้ที่มีอาการปวดหลัง พบว่า การทำงานของกล้ามเนื้อประสานสัมพันธ์ไม่ดีเหมือนปกติ (Co-ordination) รวมถึงกล้ามเนื้อหลังมัดลึกที่ไม่ทำงานส่งผลให้กล้ามเนื้อมีขนาดและกำลังกล้ามเนื้อลดลง ส่งผลให้การเคลื่อนไหวในอิริยาบถต่าง ๆ เกิดความผิดปกติ เพิ่มความเสี่ยงในการบาดเจ็บของโครงสร้างของหลังส่วนล่าง ยิ่งไปกว่านั้นความแข็งแรงกล้ามเนื้อหลังมัดลึกที่ลดลงจะส่งผลให้เกิดแรงตกกระทบและแรงเฉือนที่โครงสร้างของกระดูกสันหลังส่วนล่างเพิ่มขึ้นเป็นเหตุให้เกิดการบาดเจ็บได้ (8) นี่จึงเป็นสาเหตุให้เกิดการบาดเจ็บซ้ำเป็นวงจรไปมาอย่างต่อเนื่อง และต้องมีกระบวนการในการรักษามากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของความปวด การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ กำลังกล้ามเนื้อที่ลดลง รวมไปถึงด้านจิตใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความกลัวที่จะเคลื่อนไหวจากอาการปวดครั้งที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปัญหาที่ซับซ้อนใช้เวลาในการรักษานานเหมือนคำกล่าวที่ว่าจิตเป็นนายกายเป็นบ่าว ถ้าจิตใจไม่เข้มแข็งก็ยากที่ร่างกายจะกลับมาแข็งแรงเหมือนปกติ ตามรูปที่ 2