mobile_logomobile_logomobile_logomobile_logo
  • Home
  • การให้บริการ
    • ขั้นตอนการรับบริการศูนย์กายภาพบำบัด
    • ข้อมูลที่ควรทราบก่อนเข้ารับบริการ
    • ปฏิทินจัดอบรมความรู้สู่ประชาชน
    • ลงทะเบียนประวัติออนไลน์
    • ระบบตรวจสอบรหัสผู้ป่วย (HN) ออนไลน์
  • เกี่ยวกับเรา
    • ปรัชญา วิสัยทัศน์ พันธกิจ
    • คณะกรรมการประจำศูนย์กายภาพบำบัด
    • โครงสร้างศูนย์กายภาพบำบัด
    • นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด (ปิ่นเกล้า)
    • นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด (ศาลายา)
  • การรักษา
    • กายภาพบำบัดระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ
    • กายภาพบำบัดระบบประสาท
    • กายภาพบำบัดทางเด็ก
    • กิจกรรมบำบัด
    • คลินิกกระดูกสันหลังคด
    • คลินิกกายภาพบำบัดทางการกีฬา
    • คลินิกกายภาพบำบัดทางการยศาสตร์
    • คลินิกกายภาพบำบัดในสุขภาพหญิง
    • คลินิกผู้สูงอายุ
    • คลินิกวอยตาบำบัด (Vojta Therapy)
    • คลินิกโรคเวียนศีรษะและการทรงตัว
  • โครงการพิเศษ
    • HealthcaRe Tele-delivery Service
    • โครงการเตรียมความพร้อมสู่การเรียน (School readiness)
    • กลุ่มกิจกรรมบำบัดสำหรับผู้สูงอายุ
    • โครงการตรวจหลอดเลือด
    • โครงการธาราบำบัด
    • โครงการกิจกรรมบำบัดสำหรับผู้สูงอายุ สมองเสื่อมป้องกันได้
  • ประกาศ
  • ติดต่อเรา
  • TH
    • EN
    • TH
✕

ออกกำลังกายลดเสี่ยงล้มในผู้สูงอายุ

  • Home
  • บทความ ความรู้สู่ประชาชน กายภาพบำบัดทางระบบกล้ามเนื้อ กระดูกและข้อ
  • ออกกำลังกายลดเสี่ยงล้มในผู้สูงอายุ

ออกกำลังกายลดเสี่ยงล้มในผู้สูงอายุ

เมษายน 19, 2024
Categories
  • กายภาพบำบัดทางระบบกล้ามเนื้อ กระดูกและข้อ
  • บทความ ความรู้สู่ประชาชน
Tags
  • การป้องกันการล้ม
  • ผู้สูงอายุ
  • ล้ม
  • ออกกำลังกายลดเสี่ยงล้ม

การออกกำลังกายเป็นหนึ่งในวิธีการป้องกันการล้มที่มีประสิทธิภาพ ใช้ค่าใช้จ่ายน้อย1 สามารถทำได้เอง การออกกำลังกายรูปแบบต่าง ๆ ร่วมกันจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพทางร่างกาย ในการลดการเสี่ยงล้มที่ต่างกัน เช่น การออกกำลังกายที่เน้นการฝึกการทรงตัว (balance training) และการฝึกทำกิจกรรมต่าง ๆ (functional training) ช่วยลดอัตราการล้มได้ร้อยละ 24 หรือการฝึกการทรงตัว ทำกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกับการฝึกความต้านทานโดยใช้แรงต้าน (weight training) สามารถลดอัตราการล้มได้ร้อยละ 34 และการออกกำลังกายที่จัดเป็นสามมิติ (three dimension training) เป็นการออกกำลังกายที่มีการเคลื่อนไหวของร่างกายใน 3 ระนาบคือ ไปด้านบนและล่าง (up and down) ไปด้านข้าง (side to side) และไปด้านหน้าและหลัง (forward and backward) เช่น Tai chi, Qi Gong dance และ Square stepping exercise สามารถลดอัตราการล้มได้ร้อยละ 19 การออกกำลังกายจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพความสามารถในการทรงตัว ความยืดหยุ่นของร่างกาย และเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อได้2,3 โดยเฉพาะความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขาที่มีผลต่อการเสี่ยงล้ม นอกจากนี้ การออกกำลังกายยังช่วยทำให้ระบบหัวใจและหลอดเลือดในร่างกายทำงานได้ดีขึ้น การไหลเวียนเลือดไปส่วนต่าง ๆ ของร่างกายดีขึ้น ช่วยลดการเสื่อมของอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายให้ช้าลง ร่างกายมีภูมิต้านทานดีขึ้น ลดภาวะความเครียดได้ช่วยให้ผู้สูงอายุมีความจำดีขึ้น4

หลักการออกกำลังกายที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุ5 ประกอบด้วย

  1. ชนิดการออกกำลังกายควรเป็นกิจกรรมที่ผู้สูงอายุสนใจ มีความสนุกสนาน ไม่ก่อให้เกิดการบาดเจ็บและเหมาะสมกับผู้สูงอายุ ต้องเป็นการออกแรงกระทำต่อกระดูกไม่มาก เป็นการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อมัดใหญ่อย่างต่อเนื่อง เช่น การเดิน การเต้นรำ การขี่จักรยานหรือทำสวน สำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาทางกระดูกและกล้ามเนื้อควรออกกำลังกายในสระน้ำหรือการปั่นจักรยานอยู่กับที่ โดยการออกกำลังกายแบบผสมผสาน (multiple types of exercise) คือ การออกกำลังกายเพื่อฝึกการเดินและการทรงตัว (gait, balance and functional training) ร่วมกับการออกกำลังกายเพื่อฝึกความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ (strength and resistance training) และการออกกำลังกายเพื่อฝึกการเคลื่อนไหวใน 3 ระนาบ (three dimensions exercise) จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดการบาดเจ็บและกระดูกหักจากการล้มได้ดีที่สุด2
  2. ความหนักของการออกกำลังกายควรเพิ่มความหนักของการออกกำลังกายขึ้นทีละน้อย โดยแบ่งระดับความหนัก6 ดังนี้
    • ระดับนิ่งเฉย: กิจกรรมที่ไม่มีการเคลื่อนไหวร่างกาย เช่น นั่งเฉย ๆ นั่งดูทีวี นั่งประชุม นั่งขับรถ นั่งสวดมนต์
    • ระดับเบา: ออกแรงน้อย ส่วนใหญ่เป็นการเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น เดินระยะทางสั้น ๆ โยคะ รดน้ำต้นไม้
    • ระดับปานกลาง: ออกแรงระดับปานกลาง หายใจเร็วขึ้นกว่าระดับเบา เหนื่อยแต่ยังไม่หอบ เหงื่อออกซึมเล็กน้อย พูดเป็นประโยคสั้น ๆ ได้ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน เดินขึ้นลงบันได ทำสวน
    • ระดับหนัก: ออกแรงอย่างหนัก หายใจเร็วและแรงขึ้นกว่าระดับปานกลาง หัวใจเต้นเร็ว รู้สึกเหนื่อยหอบ มีเหงื่อออกมาก ไม่สามารถพูดเป็นประโยคได้ พูดได้เพียงคำสั้น ๆ เท่านั้น เช่น วิ่งเร็ว ว่ายน้ำเร็ว กระโดดเชือก ปั่นจักรยานเร็วระยะไกล

 ควรมีการออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อยครั้งละ 30 นาที 4-5 ครั้งต่อสัปดาห์ หรือระดับหนักอย่างน้อยครั้งละ 20 นาที 3 ครั้งต่อสัปดาห์

  1. ความถี่ของ การออกกำลังกายเป็นการกำหนดจำนวนครั้งในการออกกำลังกายต่อวันหรือสัปดาห์ที่มีความต่อเนื่องในการออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุควรออกกำลังกายที่มีความต่อเนื่อง ประมาณ 30-40 นาทีเป็นเวลา 3-4 ครั้งต่อสัปดาห์
  2. ระยะเวลาของการออกกำลังกายควรมีความต่อเนื่องโดยทั่วไปควรอยู่ระหว่าง 30-45 นาที ถ้าไม่สามารถออกกำลังกายต่อเนื่อง 30-45 นาทีได้ อาจปรับเป็นออกกำลังกายในแต่ละครั้งไม่ต่ำกว่า 10 นาที รวมกันอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน ทุกวัน เมื่อรวมกันในแต่ละสัปดาห์ จะได้ 150 นาทีต่อสัปดาห์

 สรุปได้ว่าหลักการออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุนั้นควรเลือกการออกกำลังกายที่เหมาะสม โดยเพิ่มความหนักและความถี่ของการออกกำลังกายขึ้นทีละน้อย ซึ่งการออกกำลังกายควรปฏิบัติ 30-40 นาทีต่อวัน 3-4 วันต่อสัปดาห์

ข้อควรระวังและคำแนะนำการออกกำลังกายในผู้สูงอายุ7

  1. ไม่ควรออกกำลังกายที่ต้องออกแรงเกร็งหรือเบ่ง เช่น การยกน้ำหนักเพราะจะทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น

  2. ไม่ควรออกกำลังกายที่มีแรงกระทำต่อข้อมาก ๆ เช่น การวิ่ง การกระโดด การขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ เนื่องจากผู้สูงอายุมักมีปัญหากระดูกสันหลังหรือข้อเข่าเสื่อมตามวัย

  3. ไม่ควรบริหารร่างกายในท่าที่ต้องใช้ความเร็วสูง ต้องเปลี่ยนทิศทางอย่างฉับพลัน หรือเดินบนทางลาด ทางลื่นเนื่องจากผู้สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงของระบบประสาทส่วนกลางทำให้การรักษาสมดุลของร่างกายทำได้ไม่ดี จึงมีโอกาสเกิดการล้มได้ง่าย

  4. ไม่ควรออกกำลังกายในที่ที่มีอากาศร้อนอบอ้าว หรือแดดจัด อาจทำให้ร่างกายเสียน้ำและเกลือแร่มากเนื่องจากระบบการระบายความร้อนของร่างกายเสื่อมประสิทธิภาพ

  5. ควรเริ่มออกกำลังกายความหนัก และความยากจากน้อยไปหามาก ไม่หักโหม ทั้งนี้ขึ้นกับสภาพร่างกายของแต่และคน

  6. ควรอบอุ่นร่างกายก่อนเริ่มออกกำลังกาย และมีระยะผ่อนคลายลดความหนักในการออกกำลังกาย เน้นการยืดเหยียด ในช่วงท้ายก่อนจบการออกกำลังกายประมาณ 5-10 นาที

  7. ไม่ควรออกกำลังกายในขณะที่ร่างกายอ่อนเพลียหรือไม่สบาย

ควร “หยุด” ออกกำลังกายทันทีเมื่อมีอาการดังต่อไปนี้8

    • หน้ามืด เวียนศีรษะ ตัวเย็นผิดปกติ คลื่นไส้
    • หายใจไม่ออก หายใจไม่ทัน
    • ชีพจรเต้นผิดปกติ ใจสั่น เจ็บแน่นหน้าอก
    • แขน ขาไม่มีแรง ควบคุมการเคลื่อนไหวไม่ได้
    • ปวดล้ากล้ามเนื้อมาก

อย่างไรก็ตามผู้สูงอายุแต่ละคนมีความแตกต่างด้านร่างกาย ส่งผลให้วิธีการออกกำลังกายของแต่ละคนต่างกัน เพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถเลือกระดับความยากง่ายของการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับตนเอง ให้ประเมินโดยตอบคำถามดังต่อไปนี้7

  1. ท่านสามารถทำกิจวัตรประจำวัน เช่น อาบน้ำ แต่งตัว รับประทานอาหาร เข้าห้องน้ำ ได้ด้วยตัวเองโดยไม่ต้องมีคนช่วยใช่หรือไม่
  2. ท่านสามารถใช้ชีวิตตามปกติโดยไม่กังวลเรื่องการหกล้มใช่หรือไม่
  3. ท่านสามารถลุกขึ้นยืนจากเก้าอี้ได้เองโดยไม่ต้องใช้มือยันและยืนได้อย่างมั่นคงใช่หรือไม่
  4. ท่านสามารถยืนโดยวางส้นเท้าต่อกับปลายเท้าได้นานกว่า 10 วินาทีใช่หรือไม่

ถ้าตอบ ใช่ ทั้ง 4 ข้อ ให้ทำการออกกำลังกายระดับยาก

ถ้าตอบ ไม่ใช่ เพียงข้อใดข้อหนึ่ง ให้ทำการออกกำลังกายระดับง่าย

ท่าออกกำลังกายลดการเสี่ยงล้ม9,10

ท่าออกกำลังกายระดับง่าย

ท่าที่ 1: นั่งบนเก้าอี้ที่มีพนักพิง จากนั้นเหยียดเข่าข้างที่ต้องการออกกำลังกายให้ตรง พร้อมกระดกข้อเท้าขึ้น ค้างไว้ 10 วินาที แล้วผ่อนขาลงช้า ๆ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 2: ยืนตรง จับพนักเก้าอี้เพื่อเพิ่มความมั่นคง งอเข่าข้างที่ต้องการออกกำลังกายไปด้านหลังในทิศเข้าหาก้น ค้างไว้ 10 วินาที แล้วผ่อนขาลงช้า ๆ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 3: ยืนตรง จับพนักเก้าอี้เพื่อเพิ่มความมั่นคง กางขาที่ต้องการออกกำลังกายไปทางด้านข้างตรง ๆ ระวังไม่ให้มีการงอของข้อสะโพกหรือหลัง ค้างไว้ 10 วินาที แล้วผ่อนขาลงช้า ๆ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 4: นั่งบนเก้าอี้ที่มีพนักพิง โน้มตัวมาด้านหน้าร่วมเหยียดเข่าและสะโพกขึ้นจนยืนตรง แล้วกลับลงนั่งช้า ๆ ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 5: ยืนตรงหันหน้าเข้าราว/เก้าอี้ ใช้มือจับให้มั่นคง ยกขาหนึ่งข้างไปด้านหน้าและยืนด้วยขาข้างเดียว ค้างไว้ 10 วินาที จากนั้นสลับข้างอีก ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าออกกำลังกายระดับยาก

ท่าที่ 1: ยืนตรง กางขาทั้งสองข้างกว้างระดับไหล่ ย่อเข่าทั้งสองข้างลงช้า ๆ หลังตรง ระวังไม่ให้เข่าด้านหน้างอเลยปลายเท้า ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 2: ยืนตรง กางขาทั้งสองข้างกว้างระดับไหล่ ค่อย ๆ เขย่งปลายเท้าทั้งสองข้างขึ้นจนสุด และค่อย ๆ วางส้นเท้าลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 3: ยืนตรง กางขาทั้งสองข้างกว้างระดับไหล่ ค่อย ๆ ยกปลายเท้าขึ้นทั้งสองข้าง และยืนด้วยส้นเท้า จากนั้นค่อย ๆ วางปลายเท้าลง ทำซ้ำ 10 ครั้ง/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 4: ยืนตรง เท้าชิดกัน มือเท้าเอว ก้าวขาข้างหนึ่งออกไปทางด้านข้าง จากนั้นก้าวขาอีกข้างมาตามชิด ทำซ้ำ 10 ก้าว ไปและกลับ/ชุด 3-5 ชุด/วัน

ท่าที่ 5: ยืนโดยวางส้นเท้าต่อกับปลายเท้า จากนั้นก้าวขาโดยให้ปลายเท้าต่อส้นเท้าเป็นเส้นตรงและเดินต่อเท้าเช่นนี้ไปจนครบ 10 ก้าว 3-5 รอบต่อวัน

ท่าที่ 6: ยืนตรง เดินด้วยส้นเท้า 10 ก้าว 3-5 รอบต่อวัน

ท่าที่ 7: ยืนตรง เดินด้วยปลายเท้าไป 10 ก้าว 3-5 รอบต่อวัน

การออกกำลังกายถือเป็นพฤติกรรมสุขภาพที่สำคัญของผู้สูงอายุ การออกกำลังกายเป็นประจำจะช่วยให้ผู้สูงอายุมีร่างกายแข็งแรง ลดความเสี่ยงในการล้มและยังสามารถช่วยป้องกันการเกิดโรคต่าง ๆ ได้อีกด้วย ผู้สูงอายุควรเลือกประเภทของการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับตนเอง ไม่ควรหักโหมจนเกินไป และทำอย่างสม่ำเสมอ เพื่อสุขภาพที่ดีและมีคุณภาพชีวิตที่ดีของผู้สูงอายุ

เรียบเรียงโดย กภ. ลดาวรรณ เติมวรกุล

เอกสารอ้างอิง

  1. Davis JC, Robertson MC, Ashe MC, Liu-Ambrose T, Khan KM, Marra CA. Does a home-based strength and balance programme in people aged > or =80 years provide the best value for money to prevent falls? A systematic review of economic evaluations of falls prevention interventions. Br J Sports Med. 2010 Feb;44(2):80-9.
  2. ธัญญรัตน์ อโนทัยสินทวี. การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ เรื่อง มาตการป้องกันการพลัดตกหกล้มสำหรับผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต].โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ. [เข้าถึงเมื่อ 13 มีนาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://www.hitap.net/documents/24277
  3. Sherrington C, Fairhall N, Wallbank G, Tiedemann A, Michaleff ZA, Howard K, et al. Exercise for preventing falls in older people living in the community: an abridged Cochrane systematic review. Br J Sports Med. 2020;54(15):885-91.
  4. ณัฐกานต์ ธิยะ, ธนวรรธน์ อิ่มสมบูรณ์. พฤติกรรมการป้องกันการหกล้มของผู้ป่วยสูงอายุที่เข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยอุบัติเหตุหญิง โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์;2551.
  5. นิพพาภัทร์ สินทรัพย์, จิณวัตร จันครา, บุปผา ใจมั่น. กิจกรรมทางกายสำหรับผู้สูงอายุเพื่อการมีอายุที่ยืนยาว. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2562;25(2):229-46.
  6. ชุติมา ชลายนเดชะ.กิจกรรมทางกายต่อสุขภาวะ. ใน: ชุติมา ชลายนเดชะ, บรรณาธิการ. หัวข้อกิจกรรมทางกายของไทย: คู่มือการส่งเสริมกิจกรรมทางกายในชุมชน. พิมพ์ครั้งที่ 3. นครปฐม: คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล; หน้า 2-9.
  7. อุษณีย์ แป้นถึง. ผลของโปรแกรมการออกกาลังกายในผู้สูงอายุ ตำบลบางพลีน้อย อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ[วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต]. สมุทรปราการ: มหาวิทยาลัยบูรพา;2560.
  8. สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางเวชปฏิบัติการป้องกันและประเมินภาวะหกล้มในผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: สินทวีการพิมพ์;2562.
  9. มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. ยากันล้ม: คู่มือป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย;2558.
  10. Otago Medical School. Otago Exercise Programme to Prevent Falls in OlderAdults. New Zealand: University of Otago;2003.
Views: 38,062
Share
10

Related posts

พฤศจิกายน 16, 2026

Landing จาก Boulder อย่างไรไม่ให้เจ็บการลงพื้นและการรับมือเมื่อลงพลาด


Read more
พฤศจิกายน 9, 2026

การดูแลป้องกันภาวะรองช้ำสำหรับการเล่นกีฬา


Read more
พฤศจิกายน 6, 2026

ปวดข้อศอกด้านใน(Medial Epicondylitis) อย่าปล่อยไว้ให้เรื้อรัง


Read more
ตุลาคม 16, 2026

ภาวะปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง (chronic pelvic pain syndrome) กายภาพบำบัดช่วยได้อย่างไร ?


Read more

ศูนย์กายภาพบำบัด เชิงสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า

198/2 ถนนสมเด็จพระปิ่นเกล้า,
แขวงบางยี่ขัน เขตบางพลัด กรุงเทพฯ 10700
โทรศัพท์ : 0-63-520-5151

ศูนย์กายภาพบำบัด ศาลายา

999 ถนนพุทธมณฑลสาย 4
ต.ศาลายา อ.พุทธมณฑล นครปฐม 73170
โทรศัพท์ : 0-2441-5450 โทรสาร : 0-2441-5454
  • Facebook
  • YouTube
© Faculty of Physical Therapy, Mahidol University.