ภาวะเอ็นข้อหย่อนในเด็ก

ในปัจจุบันภาวะเอ็นข้อหย่อนเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในเด็ก คำว่า “เอ็นข้อหย่อน” หลายท่านคงไม่คุ้นหูกับคำนี้ ทำให้เกิดคำถามว่าเอ็นข้อหย่อนคืออะไร เกิดจากอะไร ส่งผลอะไรต่อเด็ก แล้วกายภาพบำบัดสามารถช่วยอะไรได้บ้าง ในบทความนี้จะพาทุกท่านไปรู้จักภาวะเอ็นข้อหย่อนกันครับ

เอ็นข้อหย่อนคืออะไร

ภาวะเอ็นข้อหย่อนเกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมมาจากครอบครัว มักพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย (1) เอ็นข้อหย่อนเป็นภาวะที่ข้อต่อต่าง ๆ ในร่างกายมีความยืดหยุ่นมากกว่าปกติ (1) ส่งผลทำให้เด็กเคลื่อนไหวได้ยากเนื่องจากข้อต่อขาดความมั่นคงและเมื่อเคลื่อนไหวนาน ๆ ทำให้เกิดอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อได้ (2) หรือเกิดการบาดเจ็บที่ข้อต่อได้ง่าย อาการหนึ่งที่มักพบในเด็กกลุ่มนี้คืออาการเท้าแบนล้มเข้าด้านในทั้งสองข้างดังรูปที่ 1 ทางขวา โดยพบร่วมกับอาการเข่าแอ่นหรือเด็กมักบ่นกับผู้ปกครองเมื่อเดินไปได้ระยะหนึ่งว่าปวดเมื่อยเข่าหรือน่อง เป็นต้น

รูปที่ 1 แสดงลักษณะเท้าและการลงน้ำหนักเท้าของเด็กที่มีอุ้งเท้า (ซ้าย) และลักษณะเท้าแบน (ขวา)

จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นเอ็นข้อหย่อน

การตรวจประเมินเพื่อวินิจฉัยภาวะเอ็นข้อหย่อนจะประเมินดูข้อต่อจำนวน 9 ข้อต่อ (3) ดังนี้

1. สามารถจับนิ้วก้อยมือเหยียดได้มากกว่า 90 องศาทั้ง 2 ข้าง

รูปที่ 2 แสดงลักษณะนิ้วก้อยที่สามารถเหยียดได้มากกว่า 90 องศา

2. สามารถงอพับนิ้วโป้งมาชิดข้อมือด้านหน้าได้ทั้ง 2 ข้าง

รูปที่ 3 แสดงลักษณะนิ้วโป้งที่งอพับลงมาติดแขนท่อนล่างได้

3. ข้อศอกแอ่นเกินมากกว่า 10 องศาทั้ง 2 ข้าง

รูปที่ 4 แสดงลักษณะข้อศอกแอ่นมากกว่า 10 องศา

4. เข่าแอ่นไปทางด้านหลังเกินมากกว่า 10 องศาทั้ง 2 ข้าง

รูปที่ 5 แสดงลักษณะเข่าแอ่นมากกว่า 10 องศา

5. สามารถยืนก้มตัว ฝ่ามือทั้ง 2 ข้างแนบติดพื้นได้โดยที่เข่าไม่งอ

รูปที่ 6 แสดงลักษณะการก้มตัว ฝ่ามือทั้ง 2 ข้างยันพื้นโดยที่เข่าไม่งอ

ตารางแสดงหัวข้อการตรวจประเมินภาวะเอ็นข้อหย่อน ตามวิธีการให้คะแนนแบบ Beighton

คำตอบว่าใช่ในแต่ละหัวข้อให้นับเป็น 1 คะแนน คะแนนรวมทั้งหมด 9 คะแนน ถ้าเด็กได้คะแนนรวมมากกว่าเท่ากับ 6 คะแนนขึ้นไป บ่งบอกถึงเด็กมีภาวะเอ็นข้อหย่อน

เอ็นข้อหย่อนส่งผลอะไรบ้าง

1. ปวดข้อได้ง่ายโดยไม่มีอาการอักเสบแสดงให้เห็น (2)
2. ข้อต่อหลวมกว่าปกติ มีความเสี่ยงของการเคลื่อนหลุดของข้อต่อออกจากตำแหน่งเดิมได้ง่าย
3. ข้อเท้าพลิกได้ง่าย เนื่องจากโครงสร้างยืดหยุ่นมากกว่าปกติและไม่กระชับ

รูปที่ 7 แสดงลักษณะข้อเท้าพลิก

4. เท้าแบนล้มเข้าด้านในทั้ง 2 ข้าง เนื่องจากโครงสร้างเท้ายืดหยุ่นมากกว่าปกติและไม่กระชับ ทำให้ไม่สามารถพยุงโครงสร้างเท้าให้เกิดอุ้งเท้าได้
5. การรับความรู้สึกของข้อต่อผิดเพี้ยนไปจากเดิม เนื่องจากข้อต่ออยู่ในมุมหรือแนวที่ผิดไปจากแนวปกติ
6. ทรงตัวไม่มั่นคงเนื่องจากข้อต่อไม่กระชับ (2)
7. ความทนทานในการเล่นกีฬาและการทำกิจวัตรประจำวันน้อย เด็กจะเมื่อยล้าได้ง่ายเมื่อออกกำลังกายหรือเดินเป็นระยะเวลานาน (1)

แม้ว่าภาวะเอ็นข้อหย่อนจะส่งผลหลายอย่างต่อเด็กและมักพบว่าเด็กที่มีพัฒนาการทางการเคลื่อนไหวช้าส่วนหนึ่งมักมีภาวะเอ็นข้อหย่อนร่วมด้วย แต่ก็มีงานวิจัยหนึ่งบอกว่าภาวะเอ็นข้อหย่อนไม่ได้มีความสัมพันธ์กับการส่งผลให้เด็กมีพัฒนาการทางการเคลื่อนไหวช้า (4)

กายภาพบำบัดช่วยอะไรได้บ้าง

1. ให้การออกกำลังกายเพื่อช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงและความกระชับให้กับข้อต่อที่ไม่มั่นคง
2. ใช้เทคนิคการรักษาทางกายภาพบำบัดในการกระชับข้อต่อให้มั่นคงมากขึ้น
3. ลดปวดในรายที่มีอาการปวดร่วมด้วย
4. กระตุ้นการรับความรู้สึกของข้อต่อ
5. ปรับแนวข้อต่อให้อยู่ในมุมหรือแนวข้อต่อที่ถูกต้องโดยใช้การออกกำลังกาย
6. ในกรณีเท้าแบน นักกายภาพบำบัดสามารถให้คำแนะนำในเรื่องอุปกรณ์ช่วยเสริมอุ้งเท้าได้และให้การออกกำลังกายเฉพาะเพื่อเสริมความแข็งแรงของอุ้งเท้าได้

เรียบเรียงโดย กภ.องครักษ์ ธรรมมิกะ

References

1. Hanewinkel-van Kleef YB, Helders PJ, Takken T, Engelbert RH. Motor performance in children with generalized hypermobility: the influence of muscle strength and exercise capacity. Pediatr Phys Ther. 2009 Jul 1;21(2):194-200.
2. Schubert-Hjalmarsson E, Öhman A, Kyllerman M, Beckung E. Pain, balance, activity, and participation in children with hypermobility syndrome. Pediatr Phys Ther. 2012 Dec 1;24(4):339-44.
3. Pitetti K, Miller RA, Beets MW. Measuring joint hypermobility using the Beighton Scale in children with intellectual disability. Pediatr Phys Ther. 2015;27(2):143-50.
4. Engelbert RH, Kooijmans FT, van Riet AM, Feitsma TM, Uiterwaal CS, Helders PJ. The relationship between generalized joint hypermobility and motor development. Pediatr Phys Ther. 2005 Dec 1;17(4):258-63.