ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว(Vertebral compression fracture)

ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว (Vertebral compression fracture)

ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว (Vertebral compression fracture; VCF) คือภาวะที่กระดูกสันหลังส่วนหน้าเกิดการแตก หัก และยุบ มักพบที่กระดูกสันหลังระดับอกและกระดูกสันหลังระดับเอว เนื่องจากมีแรงกระทำต่อกระดูกสันหลัง เช่น อุบัติเหตุ ล้มก้นกระแทก นั่งรถตกหลุม ตกจากเก้าอี้ ขณะที่กระดูกสันหลังอยู่ในท่างอตัวไปด้านหน้า ซึ่งนำไปสู่อาการปวดที่รุนแรงและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตได้

กายวิภาคศาสตร์ของกระดูกสันหลัง

กระดูกสันหลัง (Vertebral column) คือกระดูกแกนกลางของร่างกาย ประกอบด้วยกระดูก 33 ชิ้น แบ่งเป็น กระดูกคอ 7 ชิ้น (Cervical; C1-C7) กระดูกอก 12 ชิ้น (Thoracic; T1-T12) กระดูกเอว 5 ชิ้น (Lumbar; L1-L5) กระดูกกระเบนเหน็บ 5 ชิ้น (Sacrum) และกระดูกก้นกบ 4 ชิ้น (Coccyx) ทำหน้าที่ป้องกันอันตรายที่เกิดกับไขสันหลัง เป็นที่เกาะของกล้ามเนื้อหลัง และเป็นแกนกลางทำให้ลำตัวตั้งตรงได้

กระดูกสันหลังสามารถแบ่งเป็น 3 ส่วน (3) ดังที่ได้แสดงในรูปที่ 1 ได้แก่

1. ส่วนหน้า (Anterior column) ประกอบด้วย Anterior longitudinal ligament, Anterior annulus, Anterior portion ของ Vertebral body
2. ส่วนกลาง (Middle column) ประกอบด้วย Posterior part ของ Vertebral body, Posterior annulus, Posterior longitudinal ligament
3. ส่วนหลัง (Posterior column) ประกอบด้วย Ligamentum flavum, Neural arch, Posterior ligamentous complex

รูปที่ 1 แสดง กระดูกสันหลังโดยแบ่งเป็น 3 ส่วน

สาเหตุ

ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัวจะเกิดขึ้นเมื่อมีแรงกด อัด และบิดในกระดูกสันหลังส่วนหน้า (Anterior column) ทำให้เกิดการแตกหักของกระดูก (2,3) สาเหตุมักเกิดจากอุบัติเหตุ ล้มก้นกระแทก นั่งรถตกหลุม ตกจากเก้าอี้ ขณะที่กระดูกสันหลังอยู่ในลักษณะการงอตัวไปด้านหน้า ทำให้กระดูกส่วนดังกล่าวหักและยุบตัวลง (1-3) ดังแสดงในรูปที่ 2

รูปที่ 2 แสดงกระดูกสันหลังปกติ (ซ้าย) และกระดูกสันหลังยุบ (ขวา)

ขณะที่สาเหตุอื่น ๆ ได้แก่ ภาวะโรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) เป็นภาวะที่เกิดจากการสลายของมวลกระดูก ทำให้ความหนาแน่นของกระดูกลดลง รวมทั้งการลดลงของความแข็งแรงของกระดูกสันหลังในผู้ป่วยมะเร็งกระดูกสันหลังและผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อบริเวณกระดูกสันหลัง ล้วนแต่เป็นสาเหตุที่อาจทำให้เพิ่มโอกาสที่จะเกิดกระดูกหักยุบได้ (1-4)

จากการศึกษาพบว่า ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว มักพบสูงสุดที่กระดูกสันหลังระดับ L1 และ T7 ตามลำดับ (4,5) เนื่องจากกระดูกสันหลังระดับ L1 เป็นจุดเปลี่ยนระหว่างกระดูกสันหลังระดับอกที่มีส่วนโค้งออกมา (Kyphosis) และกระดูกสันหลังระดับเอวที่มีส่วนโค้งเข้าไป (Lordosis) ด้วยโครงสร้างดังกล่าวนี้ทำให้เกิดแรงเฉือนต่อกระดูกสันหลังระดับ L1 มาก ขณะที่กระดูกสันหลังระดับ T7 มีปุ่มกระดูกยื่นออกมาสูงที่สุดของกระดูกสันหลังระดับอก ดังนั้นเมื่อมีแรงกด อัด จะทำให้เกิดการยุบตัวของกระดูกได้ง่าย

อาการและอาการแสดง

ผู้ป่วยมักมีอาการปวดกลางหลังบริเวณที่กระดูกสันหลังหักหรือยุบ เมื่อขยับตัว นั่ง ยืน และเดิน โดยอาการปวดจะลดลงเมื่อนอน เนื่องจากการนอนจะช่วยลดผลของแรงโน้มถ่วงของโลกที่กดต่อกระดูกสันหลังที่หัก (1,2) อีกทั้งอาจพบกระดูกสันหลังผิดรูปในลักษณะที่มีการนูนขึ้นหรือพับหักลงซึ่งจะส่งผลต่อความสูงของร่างกายที่ลดลงในผู้สูงอายุ (3)

ในกรณีที่กระดูกสันหลังยุบตัวอาจทำให้เกิดการกดทับไขสันหลังและเส้นประสาท อาการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นนี้จะทำให้ผู้ป่วยเกิดอาการชา ร่วมกับการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อขา เนื่องจากระบบประสาทมีหน้าที่สำคัญในการสั่งการการทำงานของกล้ามเนื้อและการรับความรู้สึก อย่างไรก็ดีในกรณีที่มีการบาดเจ็บของระบบประสาทขั้นรุนแรงอาจส่งผลต่อความสามารถในการควบคุมการขับถ่ายของผู้ป่วย (2) และส่งผลต่อความสามารถในการทำงานในชีวิตประจำวัน การลดลงของคุณภาพชีวิตรวมทั้งก่อให้เกิดภาวะความพิการได้ (2,5)

ปัจจัยเสี่ยง (1-5)

1. อายุ ผู้ที่มีอายุมากกว่า 80 ปี มีความเสี่ยงล้ม โดยมีโอกาสเสี่ยงล้มถึง 40 % (1,2)
2. ขาดการเคลื่อนไหว ในผู้สูงอายุพบว่า การเคลื่อนไหวลดลง ส่งผลต่อความแข็งแรงของกล้ามเนื้อลดลง (1,2)
3. ปัญหาสายตา มีผลต่อการมองเห็นและการทรงตัว ซึ่งอาจทำให้มีความเสี่ยงในการล้มได้ (1,2)
4. ภาวะกระดูกพรุน เกิดจากการสูญเสียมวลกระดูก ทำให้เกิดกระดูกแตกหักได้ง่าย (1-4)
5. ขาดแคลเซียมและวิตามินดี องค์ประกอบสำคัญในการสร้างกระดูก ดังนั้นการขาดแคลเซียมและวิตามินดีทำให้ความแข็งแรงของกระดูกลดลง (1,2)
6. ภาวะอ้วน น้ำหนักตัวมากย่อมส่งผลต่อการเพิ่มแรงกดต่อกระดูกสันหลังมาก (1,2)
7. หลังค่อม ทำให้มีแรงกดต่อกระดูกสันหลังมาก จากโครงสร้างที่ไม่สมดุลของร่างกาย (1)
8. ขาดฮอร์โมน estrogen ในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ส่งผลให้ร่างกายสลายมวลกระดูกเพิ่มขึ้น (2,5)

ปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ทำให้เกิดความเสี่ยงในการล้มซึ่งจะส่งผลให้กระดูกสันหลังยุบได้ ดังนั้นข้อควรระวัง คือ การป้องกันร่างกายจากการล้ม

การตรวจวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัยภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว แพทย์และนักกายภาพบำบัดจะวินิจฉัยจากการประวัติของผู้ป่วยว่ามีประวัติการล้มหรือไม่ ลักษณะการล้มเป็นอย่างไร การประสบอุบัติเหตุ อายุ ปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ โดยแพทย์สามารถยืนยันและวินิจฉัยได้จากการภาพถ่าย X-ray, MRI, CT ในกรณีที่มีกระดูกสันหลังยุบตัวจะพบว่ากระดูกสันหลังที่หักมีลักษณะเป็นรูปลิ่ม (1-5) ดังแสดงในรูปที่ 3

รูปที่ 3 แสดงภายถ่าย X-ray ของกระดูกสันหลังยุบ

ภาพจาก Dewar C. Diagnosis and treatment of vertebral compression fractures. Radiologic technology. 2015;86(3):301-23.

การรักษาทางกายภาพบำบัดในภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว หลังจากที่ผู้ป่วยได้รับการรักษาทางแพทย์แล้ว ผู้ป่วยจะใส่เสื้อเกราะทางด้านหน้า (Jewett brace) เพื่อลดการเคลื่อนไหวของกระดูกสันหลังที่ยุบตัว โดยเป็นป้องกันการเคลื่อนไหวในทิศทางการก้มตัวและงอตัว เป็นระยะเวลาประมาณ 3 เดือน (1,3) เพื่อให้กระดูกสันหลังเชื่อมติดกัน โดยนักกายภาพบำบัดจะช่วยสอนวิธีการใส่ การถอดเสื้อเกราะ (Jewett brace) การเคลื่อนย้ายร่างกายในอิริยาบถต่าง ๆ การเคลื่อนไหวและการออกกำลังกายที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วย

สำหรับในบทความถัดไปจะเป็นเรื่อง “การออกกำลังกายสำหรับผู้ป่วยกระดูกสันหลังยุบ” อย่าลืมติดตามนะครับ

เรียบเรียงโดย กภ.พงศธร ปาลี

 เอกสารอ้างอิง

1. Dewar C. Diagnosis and treatment of vertebral compression fractures. Radiologic technology. 2015;86(3):301-23.
2. Old JL, Calvert M. Vertebral compression fractures in the elderly. Am Fam Physician. 2004;69(1).
3. Donnally CJ, Varacallo M. Vertebral compression fractures. [Updated 2019 Aug 13]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2019.Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448171/
4. Burns JE, Yao J, Summers RM. Vertebral body compression fractures and bone density: automated detection and classification on CT images. Radiology. 2017;284(3):788-97.
5. Li H, Yang DL, Ma L, Wang H, Ding WY, Yang SD. Risk factors associated with adjacent vertebral compression fracture following percutaneous vertebroplasty after menopause: a retrospective study. Med Sci Monit. 2017;23:5271.