ทำอย่างไรดีเมื่อเกิดภาวะนิ้วโป้งเท้าเอียง(Hallux Valgus)

ภาวะนิ้วโป้งเท้าเก….คืออะไร?

ภาวะนิ้วโป้งเท้าเก (Hallux Valgus หรือ Bunion) มักพบในเพศหญิงอายุเฉลี่ย 65 ปีขึ้นไป (1) คือ ภาวะที่นิ้วโป้งเท้าเอียงเข้าหานิ้วชี้มากเกินไป ทำให้กระดูกนิ้วโป้งเท้านูนออกมา หากเป็นมากอาจทำให้นิ้วโป้งเกยกับนิ้วชี้ได้ (Cross over toe) ซึ่งบริเวณที่นูนออกมานั้นจะมีลักษณะบวมแดงก่อให้เกิดความเจ็บปวด (1) ส่งผลให้ขณะเดินจะมีการลงน้ำหนักที่เท้าผิดปกติไปเกิดความไม่สมดุลของการกล้ามเนื้อในอุ้งเท้าและอาจทำให้มีอาการปวดข้อเข่าตามมาได้ รวมถึงเป็นปัญหาในการเลือกซื้อรองเท้าด้วย (2, 3)

สาเหตุหลักของการเกิดภาวะนิ้วโป้งเท้าเก (2)

1. การใส่รองเท้าแฟชั่นที่มีลักษณะหัวแหลม ส้นสูง คับแน่น มาเป็นระยะเวลานาน (เป็นสาเหตุที่พบได้มากที่สุด)
2. ผู้ที่มีโครงสร้างเท้าผิดปกติ เช่น เท้าแบน, ขาโก่ง, นิ้วโป้งเท้ายาว เป็นต้น
3. เป็นแต่กำเนิดหรือพันธุกรรม
4. ผู้ที่มีภาวะโรคข้ออักเสบเรื้อรัง เช่น เกาต์ (Gout), รูมาตอยด์ (Rheumatoid) เป็นต้น

การรักษาภาวะนิ้วโป้งเท้าเก (4)

1. การทำกายภาพบำบัดโดยการจัดดัดดึงข้อ, การใช้เครื่องมือช่วยลดปวด, การประคบร้อนหรือเย็น, การติดเทปประคองนิ้วเท้า และ การออกกำลังกายกล้ามเนื้ออุ้งเท้า
2. เลือกใส่รองเท้าที่มีความกว้างด้านหน้าเท้าเป็นพิเศษเพื่อลดแรงบีบบริเวณหน้าเท้า
3. การใส่อุปกรณ์ประคองนิ้วเท้า เพื่อประคองไม่ให้หัวแม่เท้าเอียงเพิ่มขึ้น

ตัวอย่างอุปกรณ์ประคองนิ้วเท้าชนิดซิลิโคน แบบที่ 1

ตัวอย่างอุปกรณ์ประคองนิ้วเท้าชนิดซิลิโคน แบบที่ 2

4. การผ่าตัด ซึ่งจะใช้พิจารณาในกรณีนิ้วโป้งเท้าเบนมากและมีอาการปวดตลอดเวลา รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน

มารู้จักโครงสร้างใต้ฝ่าเท้ากันเถอะ

ภายใต้อุ้งเท้าของเรานั้นประกอบด้วยกระดูกและกล้ามเนื้อหลายมัดกล้ามเนื้อมัดหลักๆ ที่มักจะได้รับผลกระทบจากภาวะนิ้วโป้งเท้าเก มี 3 มัดได้แก่ Abductor hallucis ทำหน้าที่กางนิ้วโป้ง, Adductor hallucis oblique head ทำหน้าที่หุบนิ้วโป้งเข้าด้านใน และ Flexor hallucis brevis ทำหน้าที่งอนิ้วโป้ง

เมื่อเกิดภาวะนิ้วโป้งเท้าเก จะทำให้กล้ามเนื้อทั้ง 3 มัดนี้อ่อนแรงและมีขนาดเล็กลงไป (1) การออกกำลังกายกล้ามเนื้อทั้ง 3 มัดนี้จึงมีความจำเป็นในการแก้ไขหรือชะลอการผิดรูปของนิ้วโป้งเท้าที่มีภาวะดังกล่าวได้

รูปที่ 1 แสดงโครงสร้างใต้ฝ่าเท้า

ออกกำลังกายกับภาวะนิ้วโป้งเท้าเก

การออกกำลังกายนั้นมีหลักฐานเชิงประจักษ์แล้วว่า สามารถป้องกันและชะลอการเกิดภาวะนิ้วโป้งเท้าเกได้ นอกจากนี้ยังสามารถลดมุมการเอียงของนิ้วโป้งเท้าได้อีกด้วย (1, 2, 3)

ท่าที่ 1   Short-foot exercise วางฝ่าเท้าลงที่พื้น ออกแรงหดฝ่าเท้าโดยดึงฐานทั้งห้านิ้วโดยเฉพาะนิ้วโป้งมาทางด้านหลังโดยให้ฐานนิ้วทั้งห้าและส้นเท้ายังแนบพื้นอยู่

ท่าที่ 2   Toe-spread-out exercise วางฝ่าเท้าลงที่พื้นกระดกนิ้วเท้าขึ้นแล้วกางนิ้วทั้งห้าออกจากกัน วางนิ้วก้อยกดลงกับพื้นแล้วตามด้วยกดนิ้วโป้ง

ท่าที่ 3   Heel-raise exercise วางฝ่าเท้าลงที่พื้น งอเข่าเล็กน้อยเพื่อลดการทำงานของกล้ามเนื้อน่อง จากนั้นออกแรงเขย่งปลายเท้าให้ส้นเท้าลอย พยายามให้น้ำหนักลงบริเวณฐานนิ้วทั้งห้าโดยเฉพาะฐานนิ้วโป้ง

ท่าออกกำลังกายทั้ง 3 ท่านี้ให้ทำค้างไว้ 5 วินาที 10 ครั้ง 3 รอบหรือทำซ้ำจนกว่าจะรู้สึกเมื่อยเท้าและสามารถปรับรูปแบบการออกกำลังกายจากง่ายไปยาก โดยนั่งทำพร้อมกันทั้งสองข้าง ยืนทำพร้อมกันทั้งสองข้าง และยืนทำทีละข้าง ตามลำดับ (2)

อย่างไรก็ตามการออกกำลังกายกล้ามเนื้อในอุ้งเท้า ควรทำอย่างสม่ำเสมอทุกวัน เพื่อไม่ให้นิ้วเท้าเบนมากขึ้น แต่หากรู้สึกปวดขณะออกกำลังกาย นิ้วโป้งมีลักษณะบวมแดง ปวดขณะลงน้ำหนัก สามารถปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อบรรเทาอาการปวดและอักเสบก่อนได้

                                                                                                                                       เรียบเรียงโดย

กภ. สรินดา ศาตะมาน

เอกสารอ้างอิง

1. Aiyer A, Stewart S, Rome K. The effect of age on muscle characteristics of the abductor hallucis in people with hallux valgus: a cross-sectional observational study.
   J Foot Ankle Res. 2015;8(1):19.
2. Glasoe WM. Treatment of Progressive First Metatarsophalangeal Hallux Valgus Deformity: A Biomechanically Based Muscle-Strengthening Approach. J Orthop Sports Phys Ther. 2016; 46(7):596-605.
3. Kim MH, Yi CH, Weon JH, Cynn HS, Jung DY, Kwon OY. Effect of toe-spread-out exercise on hallux valgus angle and cross sectional area of abductor hallucis muscle in subjects with hallux valgus. J Phys Ther Sci. 2015; 27(4):1019-1022.
4. Mortka K, Linsinski P. Hallux valgus-a case for physiotherapist or only a surgeon? Literature review. J Phys Ther Sci. 2015; 27(10):3303-3307.