การใส่หน้ากากอนามัยนั้น จำกัดการหายใจของเราหรือไม่ ?

จากสถาณการณ์การแพร่ระบาดของ เชื้อไวรัสโควิด 19 (COVID-19) ในปัจจุบัน ทำให้การใส่หน้ากากอนามัยเป็นเรื่องจำเป็นมากในชีวิตประจำวัน โดยการใส่หน้ากากอนามัยนั้นเราอาจจะรู้สึกไม่สบายและรู้สึกว่าถูกจำกัดการหายใจบ้าง แต่ความจริงแล้วนั้น อากาศที่เราหายใจขณะใส่หน้ากากอนามัยยังคงเพียงพอต่อการใช้ชีวิตประจำวัน  เนื่องจากการหายใจเข้าหนึ่งครั้ง เราจะหายใจอากาศเข้าไปประมาณ 500 มล. แต่อากาศที่เข้าไปถึงถุงลมปอดของเราเท่านั้นที่มีการแลกเปลี่ยนออกซิเจนเกิดขึ้น ซึ่งจะมีเพียง 350 มล. เท่านั้น ที่เข้าถึงสู่ถุงลมปอดและเกิดการแลกเปลี่ยนแก๊ส ส่วนอีก 150 มล. ที่เหลือจะไปค้างอยู่ที่แขนงปอดและหลอดลม ดังนั้น แปลว่าอากาศเพียง 350 มล. ก็เพียงพอแล้วที่จะทำให้ปอดของเรามีการทำงานต่อไปได้ (1)

โดยเฉลี่ยในอากาศจะมีออกซิเจนอยู่ประมาณ 15 % ดังนั้นค่าปกติของ ออกซิเจนในถุงลมปอดที่จำเป็นจะมีเพียง 15% เท่านั้น และต่อให้มีปริมาณที่มากขึ้น ก็ไม่ได้ทำให้ปริมาณออกซิเจนในเลือดมากขึ้นไปกว่าเดิม เนื่องจากระดับออกซิเจนในอากาศไม่ได้แปรผันตรงเป็นอัตราส่วนเท่า ๆ กันกับปริมาณออกซิเจนในเลือด ส่วนหน้ากากอนามัยนั้นตามทฤษฏี มันจะสามารถลดปริมาณออกซิเจนที่ถุงลมปอดลงได้  แต่ผลของมันนั้นน้อยมากจนไม่ได้มีกระทบต่อปริมาณออกซิเจนในเลือด (1)

ดังนั้น ถ้าหน้ากากอนามัยลดปริมาณกาศที่เข้าสู่ปอด นั่นแปลว่าแก๊สทุกประเภทจะถูกลดลงในอัตราส่วนที่เท่า ๆ กัน ทำให้เปอร์เซนของออกซิเจนที่เข้าไปถึงถุงลมปอดนั้นจะยังคงเดิม (1)

แต่ในขณะที่เราออกกำลังกาย ร่างกายเราจะมีการตอบสนองโดยมี การสูบฉีดเลือดที่เพิ่มขึ้น อัตราการเต้นของหัวใจก็จะสูงมากขึ้น เมื่ออัตราการเต้นของหัวใจสูงมากขึ้น ความต้องการ oxygen ของกล้ามเนื้อต่าง ๆ ก็สูงมากขึ้นด้วย ดังนั้นร่างกายจึงต้องเพิ่ม อัตราการหายใจ เพื่อเพิ่มปริมาณออกซิเจนให้เข้าสู่ระบบหายใจมากยิ่งขึ้น ดังนั้นเราก็จะหายใจถี่มากขึ้น และอาจจะสั้นมากขึ้นด้วย

และเมื่อเรามีการหายใจที่สั้นและถี่กว่าปกติ จะทำให้อากาศที่เข้าไปนั้นน้อยกว่าปกติ และอากาศที่เข้าไปก็อาจจะไปอยู่ในบริเวณที่ไม่มีการแลกเปลี่ยนแก๊สมากกว่าได้ (2)

นอกจากนี้ ยังมีการทดสอบการใส่หน้ากากขณะออกกำลังกายในคนสุขภาพดีในอายุ 20-36 ปี พบว่าไม่มีความต่างกันของระดับ ออกซิเจนในเลือด และ การใช้ออกซิเจนของกล้ามเนื้อ เมื่อใส่หรือไม่ใส่หน้ากากอนามัย (3)    และยังมีการ ทดสอบในหน้ากากอนามัยแบบต่าง ๆ ทั้ง N95  หน้ากากอนามัยทางการแพทย์ และหน้ากากผ้า โดยหน้ากากทุกประเภทนั้นสามารถทำให้เกิดการหายใจสั้นที่ผิดปกติได้ แต่เกิดขึ้นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น และสามารถตรวจจับได้ยาก ทั้งในเรื่องของ ปริมาณออกซิเจนในเลือด และตัววัดอื่น ๆ รวมทั้งในการออกกำลังกายที่หนักเช่นกัน (4)

อย่างไรก็ตาม ถึงจะยังไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่า การใส่หน้ากากอนามัยระหว่างออกกำลังกายนั้น จะส่งผลต่างกันในแต่ละช่วงอายุหรือไม่ แต่มักจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของโรคประจำตัวของแต่ละบุคคลมากกว่า เช่นใน ผู้ป่วย ที่มีโรคทางระบบหัวใจและปอด จะสามารถมีปัญหาได้มากกว่าคนสุขภาพดี โดยจะสามารถทำให้เกิดภาวะการหายใจลำบากได้ (4)

แต่ในอีกทางหนึ่งก็มีรายงานที่พบว่า หน้ากากอนามัยทุกประเภทนั้นสามารถก่อให้เกิดผลกระทบแง่ลบต่อการออกกำลังกายได้ทั้งในผลของพลังงานสูงสุดที่ได้จากการออกกำลังกาย และ ความสามารถสูงสุดในการนำออกซิเจนไปใช้ (5)

สรุปคือ ในคนที่สุขภาพดี  หน้ากากอนามัยนั้นสามารถใส่เพื่อใช้ชีวิตประจำวันได้โดยปกติ โดยที่ไม่กระทบถึงสุขภาพทางระบบหายใจของเรา และอาจจะส่งผลให้การทำงานของระบบหายใจประสิทธิภาพลดลงเล็กน้อย เมื่อใส่ออกกำลังกาย ส่วนคนที่มีปัญหาทางสุขภาพเกี่ยวกับระบบหายใจอยู่แล้วนั้น ควรจะต้องระวังให้มากขึ้น เมื่อใส่หน้ากากอนามัยทำกิจกรรมที่อาจจะทำให้เหนื่อย เช่น การออกกำลังกาย เพราะอาจจะทำให้ประสิทธิภาพของระบบหายใจนั้น ทำงานได้ไม่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกายได้

แต่อย่างไรก็ตาม เนื่องด้วยสถานการณ์ในปัจจุบัน ที่การแพร่ระบาดนั้นยังคงมีมากขึ้นและยังคงต้องเฝ้าระวังเป็นอย่างมาก จึงอยากให้ทุกคนได้คำนึงถึงความปลอดภัยและการระวังตัวต่อการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด 19 (COVID-19) เป็นอันดับแรก โดยการสวมหน้ากากอนามัยอยู่เสมอเมื่ออยู่ในที่สาธารณะและเมื่อพบปะบุคคลอื่น

เรียบเรียงโดย กภ. ดุสิตา วงศ์สง่าศรี

เอกสารอ้างอิง

1. Deborah Baines. Are face masks reducing the oxygen in your blood?. [Internet]. 2020 [cited 2021 MAR10]. Availablefrom: https://www.physoc.org/blog/are-face-masks-reducing-the-oxygen-in-your-blood/
2. นัฏฐกาล ลีลารุ่งระยับ. ชีวเคมีและความบกพร่องทางระบบหายใจในกายภาพบำบัดทางระบบทรวงอก. Bull Chiang Mai Assoc Med Sci. 1998; 31(1): 42-56.
3. Shaw K, Butcher S, Ko J, Zello GA, Chilibeck PD. Wearing of cloth or disposable surgical face masks has no effect on vigorous exercise performance in healthy individuals. Int J Environ Res Public Health. 2020; 17(21):8110.
4. Hopkins SR, Dominelli PB, Davis CK, Guenette JA, Luks AM, Molgat-Seon Y, Sá RC, Sheel AW, Swenson ER, Stickland MK. Face Masks and the Cardiorespiratory Response to Physical Activity in Health and Disease. Ann Am Thorac Soc. 2021; 18(3):399-407.
5. Fikenzer S, Uhe T, Lavall D, Rudolph U, Falz R, Busse M, Hepp P, Laufs U. Effects of surgical and FFP2/N95 face masks on cardiopulmonary exercise capacity. Clin Res Cardiol. 2020 Dec; 109(12):1522-30.