การรักษาทางกายภาพบำบัด ภายหลังจากกระดูกข้อมือหัก (Colles’ fracture)

การรักษาทางกายภาพบำบัด เพื่อลดภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นภายหลังจากที่กระดูกข้อมือหักและได้รับการรักษาทางการแพทย์ เช่นการใส่เฝือกหรือการผ่าตัดแล้ว ซึ่งในระยะพักฟื้นเพื่อรอกระดูกติดนี้ ผู้ป่วยมักจะ และไม่ได้ขยับข้อมือเป็นเวลานาน บทความเรื่อง “Colles’ fracture คืออะไร” จึงขอเสนอให้ผู้ป่วยปฏิบัติตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด โดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

1. การใช้ความเย็น จะใช้ในช่วงที่มีอาการอักเสบ สังเกตได้จากมีอาการปวด บวม แดง และผิวบริเวณนั้นอุ่นกว่าข้างปกติ การประคบเย็นเพื่อลดบวมและอักเสบสามารถทำได้โดยให้ใช้แผ่นเจลเย็น (Cold pack) ห่อด้วยผ้าประมาณ 1 ชั้น พันประคบโดยรอบบริเวณที่อักเสบ (ดังรูปที่ 1) ครั้งละประมาณ 15-20 นาที และควรจัดท่าให้ส่วนข้อมืออยู่เหนือกว่าระดับหัวใจ เพื่อให้ของเหลวที่บวมคั่งค้างอยู่บริเวณข้อมือไหลกลับสู่หัวใจได้สะดวกขึ้น (1) โดยต้องระวังไม่ให้เย็นจัดจนเกินไปเพราะอาจทำให้เกิดผิวหนังไหม้ (burn) จากความเย็นได้ ผู้ป่วยอาจสังเกตุจากขณะประคบจะต้องไปมีความรู้สึกแสบบริเวณผิวหนัง เป็นต้น

รูปที่ 1 แสดงการประคบเย็น

2. การใช้ความร้อน เมื่ออาการบวมเริ่มหายไป หรือสังเกตว่าไม่มีลักษณะของการอักเสบ แนะนำให้ประคบอุ่นหรือแช่น้ำอุ่น 15-20 นาที ซึ่งจะช่วยเพิ่มการหมุนเวียนโลหิตในบริเวณที่ประคบ ทำให้การฟื้นฟูสภาพเนื้อเยื่อเป็นไปได้ดีขึ้น และยังช่วยลดความตึงตัวของกล้ามเนื้อร่วมกับเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหวของข้อต่อในบริเวณที่ประคบได้ (1)

3. การรักษาด้วยการใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้า (Electrical stimulation) ภายหลังจากถอดเฝือกออก ผู้ป่วยส่วนมากจะรู้สึกอ่อนแรง และไม่สามารถขยับข้อต่อได้คล่อง เนื่องจากไม่ได้ทำการเคลื่อนไหวในส่วนนี้มานาน การกระตุ้นไฟฟ้าจะเป็นการกระตุ้นกล้ามเนื้อให้หดตัวอย่างเต็มที่ ซึ่งสามารถช่วยเพิ่มมุมการเคลื่อนไหวในส่วนที่ผู้ป่วยยังไม่สามารถทำเองได้ และเพื่อป้องกันหรือลดการยึดติดของข้อต่อและเนื้อเยื่อโดยรอบ นอกจากนี้ยังช่วยกระตุ้นประสาทรับความรู้สึกบริเวณผิว (exteroceptive sense) และเพิ่มการรับความรู้สึกในข้อ (proprioceptive sense) ได้อีกด้วย (2)

4. การขยับข้อต่อโดยนักกายภาพบำบัด ในขณะที่ผู้ป่วยยังขยับข้อต่อเองลำบาก นักกายภาพบำบัดจะเป็นผู้ขยับข้อต่อให้โดยทำการเคลื่อนไหวเท่าที่ผู้ป่วยจะทนได้ และขยับข้อต่อในทุกทิศทาง เช่น กระดกข้อมือขึ้น-ลง (flexion-extension) หมุนข้อมือเข้า-ออก (pronation-supination) และเบี่ยงข้อมือทางด้านข้าง (ulnar-radial deviation) เพื่อป้องกันการยึดติดของข้อต่อและเนื้อเยื่อรอบข้อ (1)

5. การออกกำลังกายเฉพาะส่วน การออกกำลังกายนั้นควรจะเน้นไปที่ข้อมือและข้อต่อในมือ ส่วนข้อศอกและข้อไหล่ให้บริหารร่วมด้วย แต่ในบทความนี้จะเน้นการออกกำลังกายเพื่อเพิ่มหรือคงองศาการเคลื่อนไหว เพิ่มความแข็งแรง และเพิ่มความยืดหยุ่นรอบข้อมือและข้อต่อในมือเป็นหลัก

การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มหรือคงองศาการเคลื่อนไหว

เริ่มต้นด้วยการวางมือให้สบายในท่าคว่ำมือ จากนั้นกดข้อมือลงให้ตึงค้างไว้ 5 วินาทีสลับกับกระดกมือขึ้น 5 วินาที ทำ 10 ครั้ง จำนวน 3 เซ็ต

เริ่มต้นด้วยการวางมือให้สบายในท่าคว่ำมือ จากนั้นเบี่ยงข้อมือไปทางนิ้วโป้งให้ตึงค้างไว้ 5 วินาทีสลับกับเบี่ยงไปทางด้านนิ้วก้อย 5 วินาที ทำ 10 ครั้ง จำนวน 3 เซ็ต

หากมีอาการเจ็บมากจนไม่สามารถทำการเคลื่อนไหวได้ด้วยตนเอง อาจใช้มืออีกข้างช่วยให้เกิดการเคลื่อนไหวได้ โดยการประสานมือกันดังภาพ

นอกจากนี้ยังต้องทำการเคลื่อนไหวในทิศคว่ำและหงายมือด้วย

พยายามแนบฝ่ามือทั้งสองข้างให้ชิดกัน เท่าที่จะสามารถทำได้ โดยที่ต้องไม่มีอาการปวดมากจนเกินไป ทำค้างไว้ 10 วินาที แล้วผ่อนมือ ทำซ้ำ 10 ครั้ง

จัดท่าดังรูป จากนั้นค่อย ๆ ใช้น้ำหนักตัวกดลงบริเวณข้อมือและค่อย ๆ เคลื่อนตัวไปทางด้านหน้า ให้เกิดการกระดกข้อมือดังรูปสุดท้าย ทำช้า ๆ จนรู้สึกตึงและต้องไม่รู้สึกเจ็บจนเกินไป ทำซ้ำ 10 ครั้ง

การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อบริเวณแขนท่อนล่าง

เริ่มต้นด้วยการอยู่ในท่าหงายมือ (ข้อศอกอยู่ในท่าเหยียดตรง) จากนั้นใช้มือด้านตรงข้ามจับมือเพื่อยืดลงให้รู้สึกตึงบริเวณท้องแขน ค้างไว้ 10 วินาทีแล้วปล่อยกลับสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง

เริ่มต้นด้วยการอยู่ในท่าคว่ำมือ (ข้อศอกอยู่ในท่าเหยียดตรง) จากนั้นใช้มือด้านตรงข้ามจับมือเพื่อยืดลงให้รู้สึกตึงบริเวณหลังแขนท่อนล่าง ค้างไว้ 10 วินาทีแล้วปล่อยกลับสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง

การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มการเคลื่อนไหวของนิ้วมือ

ใช้นิ้วโป้งค่อย ๆ ไล่แตะนิ้วชี้ นิ้วนาง นิ้วกลาง นิ้วก้อย ไปเรื่อย ๆ

ทำท่ามะเหงกค้างไว้ 5 วินาที แล้วปล่อยสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง

ทำท่ากำมือแล้วยกนิ้วโป้งค้างไว้ 5 วินาที แล้วปล่อยสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง

การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือและกล้ามเนื้อรอบข้อมือ

เริ่มต้นด้วยการอยู่ในท่าคว่ำมือ (ข้อศอกอยู่ในท่าเหยียดตรง) ใช้มือถือน้ำหนักที่เราสามารถทนไหว โดยอาจจะเริ่มจาก 0.5 กก. หรืออาจจะเป็นขวดน้ำได้ จากนั้นกระดกข้อมือขึ้นช้า ๆ แล้วค่อย ๆ กลับสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง จำนวน 2-3 เซ็ต

เริ่มต้นด้วยการอยู่ในท่าหงายมือ (ข้อศอกอยู่ในท่าเหยียดตรง) ใช้มือถือน้ำหนักที่เราสามารถทนไหว โดยอาจจะเริ่มจาก 0.5 กก. หรืออาจจะเป็นขวดน้ำได้ จากนั้นกระดกข้อมือขึ้นช้า ๆ แล้วค่อย ๆ กลับสู่ท่าเริ่มต้น ทำซ้ำ 10 ครั้ง จำนวน 2-3 เซ็ต

ออกแรงบีบลูกบอลช้า ๆ แล้วค่อย ๆ คลายออก ทำซ้ำ 10 ครั้ง 2-3 เซ็ต พยายามไม่ออกแรงบีบเร็วและแรงจนเกินไป

อย่างไรก็ตาม การออกกำลังกายเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง จำเป็นต้องมีการตรวจประเมินเพื่อยืนยันสภาพปัญหาของผู้ป่วย ซึ่งอาจแตกต่างกันไปในแต่ละราย ดังนั้น หากผู้ป่วยทดลองออกกำลังในเบื้องต้นแล้วไม่ได้ผลดีเท่าที่ควรหรือเกิดอาการเจ็บปวดระหว่างทำ ให้หยุดออกกำลังท่าที่มีปัญหานั้นก่อน และควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อที่จะได้รับการตรวจประเมินและออกแบบท่าออกกำลังที่เหมาะสมกับผู้ป่วยต่อไป

เอกสารอ้างอิง

1.  Durrans MJ, Pretorius S, Wells M, Ikram A. Multicentre retrospective study comparing outcome of pinning and locking plates for treating distal radius fractures. SA Orthop J. 2013 Sep;12(3):01-10.
2. Sonia S. Rehabilitation of Patient after Colle’s Fracture using NMES – IS NEMS Successful?. JESP. 2006; 2: 102-3.