การปรับท่าทางเพื่อลดอาการปวดคอบ่าไหล่ในคุณแม่มือใหม่

คุณแม่มือใหม่หลายท่าน อาจจะกำลังประสบปัญหา มีอาการปวดคอบ่า ไหล่ รู้สึกไม่สบาย มีอาการเมื่อยล้า อาจจะนำไปสู่การชะลอหรือหยุดการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในที่สุด บทความนี้จะกล่าวถึงสาเหตุ และอาการปวดคอบ่า ไหล่ รวมทั้งวิธีการปรับท่าทางการให้นมที่เหมาะสม เพื่อลดอาการปวดคอบ่า ไหล่

ในปัจจุบันองค์การอนามัยโลกรณรงค์ให้ทารกได้รับนมแม่อย่างน้อย 6 เดือน และสามารถได้รับนมแม่ไปจนถึงอายุ 2 ปีหรือมากกว่า (1) นมแม่ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ทารก ช่วยลดอัตราการป่วยในเด็ก เช่น โรคทางเดินหายใจ โรคติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร โรคหอบหืด และโรคอ้วน (2) จากการศึกษาพบว่า ผู้ที่ต้องดูแลเด็กเล็กในช่วงอายุ 0-4 ปี พบว่ามี อาการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อคอบ่า ไหล่ ได้มากถึง 44% (3)

สาเหตุมักเกิดจากการที่คุณแม่ต้องอยู่ท่าใดท่าหนึ่ง ซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน ร่วมกับคุณแม่อยู่ในท่าทางที่ไม่ถูกต้อง มีการนั่งงอตัว นั่งโดยลงน้ำหนัก 2 ข้างไม่เท่ากัน และหมุนตัวเอื้อมหยิบของ (4) นอกจากนี้ มีการศึกษาพบว่าคุณแม่ที่ให้นมบุตรที่มีลักษณะท่าทางอยู่ในท่า หลังค่อม (thoracic kyphosis) ไหล่ห่อ (scapular protraction) และมีลักษณะของข้อไหล่ที่เลื่อนไปด้านหน้า (glenohumeral anteriority) มีแนวโน้มที่จะทำให้เกิดการบาดเจ็บต่อกล้ามเนื้อคอบ่า ไหล่ได้ง่าย (4) เนื่องจากเด็กทารก เป็นวัยที่ยังช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ และต้องการการดูแลเป็นพิเศษ ทำให้คุณแม่ต้องอุ้มเป็นส่วนใหญ่ ทั้งอุ้มขณะให้นม อุ้มกล่อมนอน เป็นระยะเวลานาน ซึ่งสาเหตุข้างต้นสามารถส่งผลให้เกิด ภาวะการทำงานที่ไม่สมดุลกันระหว่างกล้ามเนื้อคอบ่า ไหล่ และหน้าอก พบกล้ามเนื้อคอบ่า (upper trapezius muscle), กล้ามเนื้อหน้าอก (pectoralis major muscle, pectoralis minor muscle) หดสั้น และพบกล้ามเนื้อคอชั้นลึก (deep neck flexor muscle), กล้ามเนื้อสะบัก (middle trapezius muscle, lower trapezius muscle, serratus anterior muscle) อ่อนแรง

รูปที่ 1 การจัดท่าให้นมขณะนั่ง

สิ่งสำคัญที่จะทำให้ประสบความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ก็คือคุณแม่จะต้องรู้สึกสบายและผ่อนคลาย (5) การปรับท่าทางการให้นมบุตรของคุณแม่จึงมีความสำคัญอย่างมากที่จะช่วยลดอาการบาดเจ็บได้ (4) เพราะการอุ้มให้นมเป็นเวลานาน อาจส่งผลให้คุณแม่มีการเกร็งยกบ่าขึ้นโดยไม่รู้ตัว สามารถทำการแก้ไขได้ด้วยการจัดท่าให้มีส่วนรองรับน้ำหนักให้มากที่สุด โดยใช้หมอนใบเล็กหรือผ้าขนหนูรองบริเวณแขน หรือหมอนอิงต่าง ๆ และเอนหลังพิงเล็กน้อย (4,6) นอกจากนี้ควรจัดท่าให้ลูกอยู่ใกล้คุณแม่ให้มากที่สุด เพื่อช่วยทุ่นแรง ลดการทำงานของกล้ามเนื้อคอบ่า และที่สำคัญคุณแม่ไม่ควรก้มคอมากจนเกินไป (รูปที่1) หรือจัดท่าให้คุณแม่นอนตะแคง มีหมอนรองรับศีรษะ โดยที่ศีรษะและลำตัวอยู่ในแนวเดียวกัน (รูปที่2) ซึ่งจากการศึกษาพบว่า ท่านอนตะแคง คุณแม่จะรู้สึกสบายถึงแม้จะต้องให้นมเป็นระยะเวลานาน มากกว่าท่านั่ง (5)

รูปที่ 2 การจัดให้นมท่าขณะนอนตะแคง

สิ่งสำคัญที่บทความนี้อยากฝากในตอนท้าย คือ การระวังท่าทางในชีวิตประจำวัน (4) และหมั่นยืดเหยียดกล้ามเนื้อ ออกกำลังกายเป็นประจำ เพื่อหลีกเลี่ยงการบาดเจ็บต่อกล้ามเนื้อคอบ่า ไหล่ และการปรับท่าทางการให้นมเป็นอีกทางเลือกที่ปลอดภัยต่อคุณแม่ เป็นสิ่งที่อยากให้คุณแม่ทุกท่านตระหนัก เพื่อที่คุณแม่จะสามารถดูแลลูกได้อย่างผ่อนคลายและไม่มีอาการบาดเจ็บ

เรียบเรียงโดย กภ.ภควดี ธัญยนพพร

เอกสารอ้างอิง

1. Bourdillon K, McCausland T, Jones S. The impact of birth-related injury and pain on breastfeeding outcomes. Br J Midwifery. 2020; 28(1):52-61.
2. Wen J, Yu G, Kong Y, Wei H, Zhao S, Liu F. Effects of a theory of planned behavior-based intervention on breastfeeding behaviors after cesarean section: a randomized controlled trial. Int J Nurs Sci. 2021; 8(2):152-160.
3. Sanders MJ, Morse T. The ergonomics of caring for children: An exploratory study. Am J Occup Ther. 2005; 59:285–295.
4. Charette C, Théroux L. Musculoskeletal impairment: causes of pain with breastfeeding insight into 11 cases. Breastfeed Med. 2019; 14(8):603-608.
5. Puapornpong P, Raungrongmorakot K, Laosooksathit W, Hanprasertpong T, Ketsuwan S. Comparison of breastfeeding outcomes between using the laid-back and side-lying breastfeeding positions in mothers delivering by cesarean section: a randomized controlled trial. Breastfeed Med. 2017; 12(4):233-237.
6. Douglas P, Keogh R. Gestalt breastfeeding: helping mothers and infants optimize positional stability and intraoral breast tissue volume for effective, pain-free milk transfer. J Hum Lact. 2017; 33(3):509-518.