กล้ามเนื้อมัดเล็กสัมพันธ์อย่างไรกับการเขียน

กล้ามเนื้อมัดเล็กคืออะไร

กล้ามเนื้อในร่างกายมนุษย์แบ่งออกเป็นสองประเภทใหญ่ ๆ คือ กล้ามเนื้อมัดใหญ่ และกล้ามเนื้อมัดเล็ก ที่เป็นตัวการทำให้เกิดการเคลื่อนไหวในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน  การทำงานประสานกันของกล้ามเนื้อมัดใหญ่ เช่น การนั่ง การเดิน การวิ่ง และการกระโดด เป็นต้น  การเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อมัดเล็กส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นที่มือ ภายในมือของคนเราประกอบด้วยกล้ามเนื้อ เอ็น ข้อต่อ ที่ทำงานร่วมกันในกิจกรรมที่ต้องอาศัยความละเอียดอ่อน เช่น การวาดรูป การเขียน การเย็บผ้า การพิมพ์ หรือการเล่นดนตรี (1)

ถ้ากล้ามเนื้อมัดเล็กไม่แข็งแรง จะส่งผลต่อกิจวัตรประจำวันอย่างไรบ้าง

เด็กที่ขาดโอกาสในการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็ก มักจะแสดงความยากลำบากในการทำกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การติดกระดุม รูดซิป ใส่เข็มขัด หรือมีความลำบากในการใช้ช้อนส้อมในการรับประทานอาหาร สิ่งของหลุดมือและตกได้ง่าย การหยิบจับวัตถุชิ้นเล็ก ๆ ไม่ค่อยคล่องแคล่ว หรือไม่สามารถหยิบจับได้ด้วยตนเอง เป็นต้น  ในด้านการเรียน จะส่งผลให้จับดินสอไม่ถนัด ใช้กรรไกรไม่เป็น แสดงอาการเมื่อยล้ามือได้ง่าย นำไปสู่การปฏิเสธการทำกิจวัตรประจำวัน และกิจกรรมต่าง ๆ  ดังนั้นพัฒนาการของกล้ามเนื้อมัดเล็กในวัยเด็กมีความสำคัญอย่างมากต่อการพัฒนาทักษะขั้นสูง เช่น สหสัมพันธ์การเคลื่อนไหวของมือและตาที่ดี อีกทั้งยังส่งผลต่อพัฒนาการทางด้านสติปัญญาอีกด้วย

กล้ามเนื้อมัดเล็กกับการเขียนหนังสือ

การเขียน เกิดจากทำงานประสานกันของกล้ามเนื้อมัดเล็กจำนวนมากภายในมือ เพื่อใช้ในการหยิบจับ และเคลื่อนไหวดินสอไปมาขณะที่กำลังเขียน  เด็กที่มีกล้ามเนื้อมัดเล็กไม่แข็งแรงมักจะจับดินสอแบบผิดวิธี ไม่เหมาะสมตามวัย ทำให้เกิดความล้าได้ง่าย เขียนได้ไม่นานเด็กก็จะเริ่มเมื่อยต้องหยุดพัก  ในกรณีที่เขียนแบบใช้ทั้งแขนในการเคลื่อนไหวดินสอไปมา หรือข้อมือลอยขึ้นจากพื้นโต๊ะ มักจะทำให้เด็กเขียนไม่ถนัด ไม่คล่องแคล่ว และเขียนได้ช้า

นอกจากนี้ยังต้องใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่ในการควบคุมการทรงท่าของลำตัวให้มั่นคง การเคลื่อนไหวไหล่และข้อศอกได้อย่างคล่องแคล่วร่วมกับสหสัมพันธ์ของตาและมือ (2)

พัฒนาการทางกล้ามเนื้อมัดเล็กในแต่ละช่วงวัย

1. เด็กวัย 1–1.5 ปี: เด็กในวัยนี้มักจะจับดินสอในรูปแบบของการกำดินสอ และจะใช้ทั้งแขนในการเคลื่อนไหวดินสอไปมา
2. เด็กวัย 2-3 ปี: เด็กมักจะจับดินสอในรูปแบบของการคว่ำมือลง และยังคงใช้ทั้งแขนในการเคลื่อนไหว
3. เด็กวัย 3-4 ปี: เด็กในวัยนี้จะเริ่มจับดินสอโดยใช้ทั้งสามนิ้วในการจับประคองดินสอ (นิ้วโป้ง นิ้วชี้ และนิ้วกลาง) แต่ลักษณะของการขีดเขียนจะยังไม่ใช้นิ้วมือในการเคลื่อนไหว
4. เด็กวัย 5–6 ปี: เด็กจับดินสอโดยใช้ทั้งสามนิ้วในการจับประคองดินสอ และเริ่มเคลื่อนไหวดินสอโดยใช้นิ้วมือเป็นตัวควบคุมการเคลื่อนไหวมากขึ้น

กิจกรรมที่ส่งเสริมกล้ามเนื้อมัดเล็ก

ผู้ปกครองสามารถส่งเสริมพัฒนาการและทักษะต่าง ๆ ของกล้ามเนื้อมัดเล็กภายในมือ ผ่านกิจกรรมที่เด็กได้ใช้มือในการหยิบจับ สำรวจ และใช้ทักษะที่แตกต่างกันไปในแต่ละกิจกรรม เช่น การหยิบจับที่ต้องใช้ปลายนิ้ว การเคลื่อนไหวแบบแยกนิ้วมือแต่ละนิ้ว การทำกิจกรรมที่เด็กต้องรับรู้การเคลื่อนไหวแบบแยกฝั่งของมือซ้ายขวา การเปลี่ยนตำแหน่งสิ่งของภายในมือจากฝ่ามือไปนิ้วมือ และจากนิ้วมือไปฝ่ามือ การหมุนของเล่นภายในมือ การทำกิจกรรมที่ต้องใช้สองมือพร้อมกัน และการส่งเสริมสหสัมพันธ์มือและตา ดังกิจกรรมต่อไปนี้ (3)

(ควรระวังเรื่องการนำของเล่นขนาดเล็กเข้าปากหรือเข้าจมูก)

ตัวอย่างกิจกรรม

• กิจกรรมส่งเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อมือ

โดยใช้ของเล่นที่ต้องออกแรงกด บีบ หรือดึง เช่น ให้เด็กระบายสีโดยใช้สีเทียน (1 ปีขึ้นไป) (4) ปั้นดินน้ำมัน ต่อเลโก้ ดึงหรือเสียบหมุดบนแผ่นยาง (2 ปีขึ้นไป) หรือการออกแรงบีบไม้หนีบผ้า (3 ปีขึ้นไป) เป็นต้น

• กิจกรรมส่งเสริมสหสัมพันธ์ของมือและตา

โดยใช้ของเล่นที่ต้องอาศัยการมองพร้อมการหยิบ เช่น กิจกรรมหยิบห่วงใส่หลัก (6 เดือนขึ้นไป) กิจกรรมจับคู่รูปทรงที่เหมือนกัน (1 ปีครึ่งขึ้นไป) การคีบถั่วลงขวด การต่อห่วงโซ่ หรือบล็อกไม้เรขาสวมหลัก (3 ปีขึ้นไป) เป็นต้น

• กิจกรรมส่งเสริมความคล่องแคล่ว

ผู้ปกครองสามารถส่งเสริมความคล่องแคล่ว ของการจัดการสิ่งของภายในมือให้เด็ก เมื่อเด็กเริ่มเข้าสู่ช่วงวัย 2-3 ปี

โดยใช้ของเล่นที่ต้องอาศัยทักษะการจัดการสิ่งของภายในมือ เช่น การหยอดเหรียญลงกระปุกทีละเหรียญ การหมุนหรือพลิกเพื่อนำของเล่นไปใส่ในบล็อก หรือการร้อยลูกปัด เป็นต้น

ทั้งนี้ ความสามารถในการทำกิจกรรม ขึ้นอยู่กับโอกาสและประสบการณ์ที่เด็กได้รับในแต่ละคนแตกต่างกันไป

กิจกรรมเตรียมความพร้อมในการเขียน

เมื่อเด็กเริ่มเข้าสู่วัยเรียน เด็กจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาทางกล้ามเนื้อที่ใช้ในการเขียนอย่างเต็มที่ โดยกิจกรรมที่เด็กควรได้รับในช่วงวัยนี้ควรเริ่มเป็นกิจกรรมบนโต๊ะ (Table-top activity) ที่เด็กเริ่มจับดินสอสีหรือดินสอ เพื่อขีดเขียนอย่างมีเป้าหมายมากขึ้น เช่น ลากเส้นในกรอบ ลากเส้นเชื่อมจุด การลอกคำจากกระดาน หรือการระบายสีให้อยู่ในกรอบ เป็นต้น

อุปกรณ์ช่วย หรือการปรับอุปกรณ์การเขียน

ในกรณีที่เด็กมีความยากลำบากในการจัดท่าจับดินสอ ผู้ปกครองสามารถปรับขนาดด้ามดินสอ หรือหาอุปกรณ์ช่วย เช่น เสริมด้ามดินสอให้มีขนาดใหญ่ขึ้น สวมตัวช่วยจับดินสอ ใช้ดินสอรูปทรงสามเหลี่ยม หรือใช้ยางช่วยรัดนิ้วขณะจับดินสอ เป็นต้น

เรียบเรียงโดย ก.บ. สรัลยา งามจิตวงศ์สกุล

References

1. Payne VG, Isaacs LD. Introduction to motor development. Human motor development: a lifespan approach. ed. Scottsdale, Arizona: Holcomb  Hathaway; 2016. p. 9-10.
2. Capellini SA, Giaconi C, Germano GD. Relation between visual motor integration and handwriting in students of elementary school. Psychology. 2017;8:258-70.
3. Ohl AM, Graze H, Weber K, Kenny S, Salvatore C, Wagreich S. Effectiveness of a 10-week tier-1 response to intervention program in improving fine motor and visual–motor skills in general education kindergarten students. Am J Occup Ther. 2013;67(5):507-14.
4. Saparahayuningsih S, Badeni B. Improving children’s fine motor skills through pencil skills. Atlantis Press. 2019;295:119-22.