คนปวดหลังทำไมไม่กล้ากลับไปใช้ชีวิตเหมือนเดิม
หลายคนตั้งคำถามและกำลังประสบปัญหาว่าทำไมปวดหลังแล้วเราจึงกลัวการเคลื่อนไหว ไม่กล้าออกไปทำกิจวัตรประจำวัน ไม่กล้าออกไปใช้ชีวิต ภาวะอาการปวดหลังส่วนล่างเกิดขึ้นระหว่างกระดูกซี่โครงต่ำสุดถึงบริเวณสะโพก (1) ในเชิงโครงสร้างหลังส่วนล่างประกอบด้วย กล้ามเนื้อ หมอนรองกระดูกสันหลัง ข้อต่อ และเอ็นประกบข้อ การบาดเจ็บจากการใช้งานไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกาย การทำงานในอิริยาบถเดิมซ้ำ ๆ ไม่ว่าจะเป็นงานช่าง งานทำสวน งานในโรงงานและที่เป็นกันมากในปัจจุบัน คือ ออฟฟิศซินโดรม ทุกปัจจัยล้วนส่งผลให้โครงสร้างดังกล่าวเกิดการบาดเจ็บได้ทั้งสิ้น หลังส่วนล่างมีความสำคัญต่อการเคลื่อนไหวเกือบทุก ๆ การเคลื่อนไหวของร่างกาย ดังนั้น เมื่อเกิดการบาดเจ็บต่อหลังส่วนล่างจึงส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนไหวในอิริยาบทต่าง ๆ ด้วย เชื่อหรือไม่ว่าการเคลื่อนไหวของร่างกายสัมพันธ์กับความเชื่อและความทรงจำของสมอง หนึ่งในภาวะที่พบบ่อยในผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรัง คือ ภาวะกลัวการเคลื่อนไหวหรือ kinesiophobia จากการศึกษา พบว่า ภาวะกลัวการเคลื่อนไหวมีความชุกมากถึง 50 - 70 % ในผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรัง (2) ซึ่งภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับคน 6 ภาวะด้วยกันประกอบด้วย 1. ผู้สูงอายุ 2. ผู้ป่วยระบบหัวใจและหลอดเลือด 3. ผู้ป่วยในกลุ่มระบบประสาท อัมพฤกษ์ พาร์กินสัน กล้ามเนื้ออ่อนแรง 5. ไมเกรน และ 6. โรคทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อโดยเฉพาะการบาดเจ็บที่หลังส่วนล่าง (3) โดยในบทความนี้ เราจะมาไขความลับของสมองต่อภาวะกลัวการเคลื่อนไหวในผู้ที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างกันครับ
อาการปวดสัมพันธ์กับสมองได้อย่างไร จากเหตุผลว่าเรารู้ได้อย่างไรว่าเราปวดตรงไหน ปวดอย่างไร จึงเป็นคำตอบในเบื้องต้นว่าสมองและอาการปวดมีความสัมพันธ์กัน ขณะเดียวกันระยะเวลาของความปวดถ้าเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและยาวนาน จะส่งผลกระทบต่อร่างกายและสมองด้วยกัน 3 ด้านหลัก ๆ คือ 1. ร่างกายจะมีความไวต่อความปวดที่ง่ายขึ้น กล่าวคือ เพียงแค่สัมผัสหรือเคลื่อนไหวเล็กน้อยก็ทำให้เกิดอาการปวดมาก ๆ ได้ 2. ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อโดยเฉพาะในกลุ่มกล้ามเนื้อทรงท่าหรือกลุ่มกล้ามเนื้อหลังมัดลึกจะมีความแข็งแรงและความทนทานลดลง รวมไปถึงการประสานสัมพันธ์การทำงานของกล้ามเนื้อไม่ดีเหมือนเดิม (4) และ 3.ผลกระทบทางด้านจิตใจ เมื่อร่างกายเกิดการรับรู้ระดับความปวดที่สูง สมองด้านรับรู้ความรู้สึกปวดจะมีการเชื่อมโยงไปกับสมองส่วนของอารมณ์และความคิด ส่งผลกระทบให้เกิดความกลัวและความเชื่อต่ออาการปวดที่เกิดขึ้น (5) จึงเป็นคำตอบที่ว่าเวลาปวดหลังทำไมจึงกลัวการเคลื่อนไหว
ภาวะกลัวการเคลื่อนไหวหรือ Kinesiophobia เป็นภาวะ ที่ร่างกายไม่กล้าเคลื่อนไหวหรือกลัวการทำกิจกรรมทางกายมากกว่าปกติหรือเกินเหตุแบบไม่มีเหตุผล รวมไปถึงการทำกิจวัตรประจำวันที่เคยทำในทุกวัน ภาวะกลัวการเคลื่อนไหวมีความสัมพันธ์กับความรู้สึกต่อผลของการเคลื่อนไหวที่ทำให้เกิดการบาดเจ็บและความเจ็บปวด ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้กับการบาดเจ็บเฉียบพลันแบบบ่อยครั้งในระดับความรุนแรงมาก ๆ และการบาดเจ็บเรื้อรัง โดยร่างกายจะมีการใช้งานบริเวณที่มีอาการปวดลดลง เนื่องจากกลัวอาการปวดที่จะเกิดขึ้นหากมีการเคลื่อนไหว (6) โดยระดับความปวดที่สูง ๆ จะมีความสัมพันธ์ต่อภาวะกลัวการเคลื่อนไหว ซึ่งระดับความกลัวการเคลื่อนไหวยิ่งสูงหรือกลัวมาก ๆ จะสัมพันธ์กับระดับการรับรู้ความปวดสูงขึ้นด้วย นั่นหมายความว่า การเคลื่อนไหวเพียงเล็กน้อย หรือสัมผัสบริเวณดังกล่าวเบา ๆ จะเกิดความปวดที่มากเกินความเป็นจริง (7) หลาย ๆ คนคิดว่าการได้พัก หยุดการเคลื่อนไหวหรือการระมัดระวังการเคลื่อนไหวเป็นระยะเวลานานจะช่วยให้อาการปวดดีขึ้น แต่ผลการศึกษารายงานว่ากลับทำให้เกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหวได้มากขึ้น (8) โดยผู้ป่วยจะมีพฤติกรรม 2 ประเภท คือ 1.เลือกที่จะทนต่อความปวดเพื่อที่จะทำการเคลื่อนไหวหรือกิจกรรมที่มีข้อจำกัด 2.เลือกที่จะไม่ทนต่อความปวดเพื่อหลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหว โดยมีความเชื่อว่าการเคลื่อนไหวหรือการทำกิจกรรมจะทำให้เกิดอาการปวดหรือเกิดการบาดเจ็บ (9) นอกจากนั้น การศึกษาที่ผ่านมายังพบว่า กลุ่มคนที่น้ำหนักตัวเกินหรือคนอ้วนที่ปวดหลังส่วนล่างมีความสัมพันธ์ต่อภาวะกลัวการเคลื่อนไหวด้วย (9)
ดังนั้น อาการปวดหลังเฉียบพลันที่รุนแรงและอาการปวดหลังเรื้อรังจึงเป็นต้นเหตุให้เกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหว ในขณะเดียวกันเมื่อเกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหว ภาวะดังกล่าวจะเป็นตัวส่งเสริมให้การบาดเจ็บต่อโครงสร้างหลังส่วนล่างด้วยเช่นกัน จึงเกิดขึ้นเป็นวงจรการบาดเจ็บซ้ำ ๆ ต่อเนื่องมากขึ้น ทำให้อาการปวดหลังทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น จากข้อมูลในบทความนี้ คิดว่าทุกคนพอจะจับใจความสำคัญถึงวงจรการเกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหวได้แล้ว เรามาดูวิธีการดูแลรักษาเพื่อหาทางออกจากภาวะกลัวการเคลื่อนไหวกันครับ จากการศึกษาที่ผ่านมา พบว่า การออกกกำลังกายที่เน้น องศาการเคลื่อนไหว เพิ่มความแข็งแรง ความยืดหยุ่น สามารถช่วยลดภาวะทุพพลภาพ นอกจากนั้นการเพิ่มความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อจะช่วยลดอาการปวดแล้วยังช่วยให้กล้ามเนื้อไม่กลับมาบาดเจ็บซ้ำเมื่อมีการเคลื่อนไหวและใช้งาน ซึ่งจะส่งผลให้ภาวะกลัวการเคลื่อนไหวจากความปวดลดลง (9) ขณะเดียวกันเมื่ออาการปวดทุเลาลงก็ควรรีบกลับมาใช้งาน ทำกิจวัตรประจำวันให้เป็นปกติและอย่าลืมควบคุมน้ำหนักตัวเพื่อป้องกันการเกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหว
เป็นอย่างไรกันบ้างครับ สำหรับ kinesiophobia หรือภาวะกลัวการเคลื่อนไหวเป็นภาวะที่ไม่น่าเชื่อว่าจะเกิดขึ้นได้ในคนที่ปวดหลังส่วนล่างใช่มั้ยครับ ดังนั้น ถ้าไม่อยากให้เกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหว ทุกคนควรจะมีการป้องกันการปวดหลัง ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายกลุ่มกล้ามเนื้อหลังมัดลึก ใช้งานร่างกายให้ดี นั่งให้ถูกท่าในระยะเวลาที่เหมาะสม หรือใครที่มีกิจกรรมที่ต้องยกของเป็นประจำก็ควรจะยกของให้ถูกท่า แต่สำหรับใครที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างแล้วก็ควรรีบรักษาด้วยการปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงการเกิดภาวะกลัวการเคลื่อนไหว ผู้เขียนหวังเป็นอย่างยิ่งว่าความรู้ในบทความนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่กำลังหาข้อมูลในการดูแลสุขภาพและในผู้ที่กำลังมีอาการปวดหลังส่วนล่างอยู่ รู้ก่อน ป้องกันได้ ไม่ปวดหลังและที่สำคัญไม่กลัวการเคลื่อนไหวด้วยครับ
เรียบเรียงโดย กภ. เดชวิน หลายศิริเรืองไร
เอกสารอ้างอิง
- Deyo RA, Weinstein JN. Low back pain. N Engl J Med. 2001;344(5):363–70.
- Larsson C, Hansson EE, Sundquist K, Jakobsson U. Psychometric properties of the Tampa Scale of Kinesiophobia (TSK-11) among older people with chronic pain. Physiother Theory Pract. 2014;30(6):421–8.
- Tak E, Kuiper R, Chorus A, Hopman-Rock M. Prevention of onset and progression of basic ADL disability by physical activity in community dwelling older adults: a meta-analysis. Ageing Res Rev. 2013;12(1):329-38.
- Jacobs JV, Henry SM, Nagle KJ. Low back pain associates with altered activity of the cerebral cortex prior to arm movements that require postural adjustment. Clin Neurophysiol. 2010;121(3):431-40.
- Giesecke T, Gracely RH, Grant MA, Nachemson A, Petzke F, Williams DA, et al. Evidence of augmented central pain processing in idiopathic chronic low back pain. Arthritis Rheum. 2004;50(2):613-623.
- Vlaeyen JW, Kole-Snijders AM, Rotteveel AM, Ruesink R, Heuts PH. The role of fear of movement/(re) injury in pain disability. J Occup Rehabil. 1995;5(4):235-52.
- lomo-López P, Becerro-de-Bengoa-Vallejo R, Losa-Iglesias ME, LópezLópez D, Rodríguez-Sanz D, Romero-Morales C, et al. Kinesiophobia and pain intensity are increased by a greater hallux valgus deformity degree-kinesiophobia and pain intensity in hallux valgus. Int J Environ. 2020;17(2):626.
- Chang WD, Lin HY, Lai PT. Core strength training for patients with chronic low back pain. J Phys Ther Sci. 2015;27(3):619‑22.
- Kothari PH, Palekar TJ, Shah MR, Mujawar S. Effects of conventional physiotherapy treatment on kinesiophobia, pain, and disability in patients with mechanical low back pain. J Dent Res. 2020;7(Suppl 1):S76-S78.
