กดจุดวอยตา กระตุ้นกล้ามเนื้อหน้าท้องลดอาการปวดหลังเรื้อรัง

กล้ามเนื้อหน้าท้องสัมพันธ์ต่ออาการปวดหลังส่วนล่างอย่างไร ขอให้ผู้อ่านนึกภาพถึงผ้ายืดรัดเอว การทำงานของผ้ายืดรัดเอวนั้นมีลักษณะคล้ายกับการทำงานของกล้ามเนื้อหน้าท้อง กล้ามเนื้อเหล่านั้นได้แก่ rectus abdominis muscle, external abdominis oblique muscle, internal abdominal oblique muscle และ transversus abdominis muscle (รูปที่ 1) นักกายภาพบำบัดจะเน้นการออกกำลังกล้ามเนื้อหน้าท้องทั้ง 4 มัดนี้ให้กระชับ เพื่อเป็นตัวช่วยพยุงน้ำหนักของลำตัว และไม่ทำให้กล้ามเนื้อหลังต้องแบกรับน้ำหนักที่มากเกินไป แต่การออกกำลังกายดังกล่าวจำเป็นต้องควบคุมลำตัวให้ตั้งตรงตลอดเวลา และควบคุมลมหายใจให้ถูกต้อง สำหรับคนวัยรุ่น หรือวัยทำงานอาจจะพอทำได้ไม่ยาก แต่สำหรับผู้สูงอายุอาจจะต้องใช้เวลาในการฝึกสอน เพื่อนำกลับไปทำได้อย่างถูกต้อง ปัญหาที่มักพบได้แก่ เมื่อให้ผู้สูงอายุเกร็งหน้าท้อง ผู้สูงอายุมักจะกลั้นหายใจ พอหายใจเป็นปกติ ก็ไม่สามารถเกร็งหน้าท้องได้ ผู้สูงอายุมักเกร็งหน้าท้องด้วยการแขม่วท้องซึ่งก็ยังเป็นท่าที่ไม่ถูกต้องนัก เทคนิคหนึ่งที่สามารถประยุกต์ใช้ในผู้สุงอายุในการช่วยกระตุ้นให้เกิดการทำงานของกล้ามเนื้อหน้าท้อง เพื่อเพิ่มความกระชับ ซึ่งสามารถทำได้ง่าย คือ เทคนิควอยตาบำบัด

เทคนิควอยตาบำบัด ถือกำเนิดมาจากศาสตราจารย์นายแพทย์วาคลาฟ วอยตา เป็นเทคนิคการกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อผ่านทางเดินประสาทรับความรู้สึกของเอ็นข้อต่อ กล้ามเนื้อ โดยส่งคำสั่งไปยังศูนย์สั่งการชั้นสูงในสมอง (2,3) ใครเคยไปตรวจโรคทางระบบประสาทอาจจะเคยเห็นคุณหมอเอาไม้เคาะข้อศอกเรา หรือข้อเข่าเรา แล้วเกิดการเคลื่อนไหวที่เป็นการกระตุกแบบอัตโนมัติ วอยตาบำบัดก็กระตุ้นในลักษณะเดียวกัน แต่ต่างกันที่วอยตาสามารถกระตุ้นออกมาเป็นการเคลื่อนไหว หัวใจหลักของการเคลื่อนไหวที่ดี เกิดจากการทำให้แกนกลางลำตัวแข็งแรงมากพอ จนเกิดจุดค้ำยันที่มั่นคง สามารถรับน้ำหนักได้ การเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นจะ แม่นยำ (2,3) จากการศึกษาของ Sun-Young Ha และ Yun-Hee Sung ได้ทำการกระตุ้นกล้ามเนื้อหน้าท้องด้วยเทคนิควอยตา เป็นเวลา 45 นาทีต่อครั้ง ทำ 3 ครั้งต่อสัปดาห์ วัดผลด้วยการถ่ายภาพจากการใช้ US imaging พบว่ากล้ามเนื้อหน้าท้อง external abdominis oblique, internal abdominis oblique, transversus abdominis และ rectus abdominis muscle หนาตัวขึ้น (4,5)  และนอกจากนี้ยังพบการการะตุ้นการหายใจโดยใช้กล้ามเนื้อกระบังลม ซึ่งการหายใจเข้า-ออก โดยใช้กระบังลมเป็นการหายใจที่ถูกต้อง เนื่องจากการเพิ่มแรงดันในช่องท้อง จะส่งเสริมการทำงานของกล้ามเนื้อมัดเล็กบริเวณหน้าท้อง และตามแนวกระดูกสันหลังให้ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ จึงทำให้อาการปวดหลังบรรเทาลง (6) นอกจากนี้ยังมีการศึกษาของ Patrycja L ในปี 2019 (7) ศึกษาในผู้ใหญ่วัยกลางคนที่มีอาการปวดหลังส่วนล่างจนทำให้มีปัญหาเรื่องการเดิน จำนวน 17 ราย โดยให้การรักษาด้วยเทคนิควอยตาบำบัดเป็นเวลา 50 นาที เมื่อวัดผลหลังรักษาทันที พบว่าการเดินของผู้เข้าร่วมวิจัยทั้ง 17 รายนั้น มีการเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจ 3 ข้อ คือ 1. จังหวะการเดิน 2. ความเร็วตลอดช่วงการเดิน และ 3. ความยาวก้าวเดิน (Cadence, walking cycle duration and stride length) เมื่อเทียบกับผลก่อนรักษาพบว่ามีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้น   จากเดิมที่เดินช้า เดินไม่ได้จังหวะที่เหมาะสมเนื่องจากอาการปวด ดังนั้นเทคนิควอยตาบำบัดมีส่วนช่วยให้กล้ามเนื้อหลัง และกล้ามเนื้อหน้าท้องทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นจึงทำให้อาการปวดทุเลา แม้ว่าผลการศึกษาเกี่ยวกับวอยตาบำบัดในผู้ใหญ่ในกลุ่มอาการปวดหลังเรื้อรังจะยังมีไม่มากนัก แต่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นก็ทำให้เทคนิควอยตาบำบัดในผู้ใหญ่เริ่มเป็นที่น่าสนใจ

จากประสบการณ์ส่วนตัวของผู้เขียน ได้ใช้เทคนิคนี้กับผู้สูงอายุที่มีปัญหาปวดหลังเรื้อรัง เมื่อบำบัดอาการปวดด้วยการใช้เครื่องมือต่าง ๆ เสร็จสิ้น มักจะใช้เทคนิควอยตาบำบัดกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อก่อน เมื่อกล้ามเนื้อเกิดการทำงานตามหลักการของวอยตาแล้ว จึงเริ่มให้ผู้สูงอายุออกกำลังกายตามปกติ ในบางกรณีอาจจะดัดแปลงท่าออกกำลังกาย โดยประยุกต์จากท่าทางที่เป็นผลลัพธ์ในการกระตุ้นด้วยวอยตาบำบัดร่วมด้วย ซึ่งพบว่าผู้ป่วยหลายรายสามารถทำตามได้ง่ายขึ้น ส่งเสริมการควบคุมท่าทางของลำตัวให้ตั้งตรง และความถี่ในการกลับมารักษาด้วยอาการปวดหลังนั้นลดน้อยลง เทคนิควอยตาบำบัดช่วยให้กล้ามเนื้อมัดเล็ก ๆ เกิดการออกแรงหดตัว ช่วยกระชับหน้าท้อง ทำงานได้ดีและเร็วขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม ยังมีงานวิจัยรองรับแนวความคิดนี้ไม่มากนัก จึงหวังว่าในอนาคตจะมีการศึกษาที่เพิ่มมากขึ้น

หากท่านใดสนใจเข้ารับบริการการรักษาด้วยเทคนิควอยตาบำบัด สามารถติดต่อได้ที่ประชาสัมพันธ์ของศูนย์กายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล ทางศูนย์ฯ ได้เปิดให้บริการเป็นคลินิกวอยตาบำบัดในเด็ก และผู้ใหญ่