การเวียนศีรษะที่เกิดจากคอ

อาการเวียนศีรษะ อาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น ความดันโลหิตสูง หรือ ต่ำ หลอดเลือดในสมองตีบ ไมเกรน หินปูนในหูชั้นในหลุด น้ำในหูไม่เท่ากัน เป็นต้น นอกจากนี้อาจพบอาการเวียนศีรษะจากความผิดปกติของกระดูกคอ โดยอาการเวียนศีรษะในผู้สูงอายุพบว่ามีสาเหตุจากกระดูกสันหลังระดับคอเสื่อมมากถึงร้อยละ 50-65 (1)  โดยภาวะกระดูกสันหลังระดับคอเสื่อมเป็นภาวะที่สามารถพบได้มากถึงร้อยละ 25 ในผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 40 ปี ร้อยละ 50 ในผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปีและสูงถึงร้อยละ 85 ในผู้ที่มีอายุมากกว่า 60 ปี และเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการปวดคอ (2) จึงมักพบอาการเวียนศีรษะร่วมกับอาการปวดคอได้ ซึ่งเป็นหนึ่งในอาการที่ใช้วินิจฉัยอาการเวียนศีรษะจากคอ (3, 4) หรือพบอาการเวียนศีรษะในผู้ที่มีประวัติอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับคอ เช่น อุบัติเหตุที่ทำให้เกิดการสะบัดคอหรือศีรษะอย่างรุนแรง (whiplash injury) (4) เป็นต้น

อาการเวียนศีรษะที่เกิดร่วมกับอาการปวดคอ มักจะมีอาการเกิดขึ้นนานหลายนาทีถึงชั่วโมง (5)

สาเหตุของอาการเวียนศีรษะร่วมกับอาการปวดคอ ได้แก่

1.การรับความรู้สึกของข้อต่อกระดูกสันหลังระดับคอผิดปกติ

สัญญาณการรับรู้ข้อต่อของกระดูกสันหลังระดับคอมีหน้าที่ช่วยประสานการทำงานระหว่างการเคลื่อนไหวลูกตา การเคลื่อนไหวศีรษะและระบบประสาทการทรงตัว (1, 4) หากข้อมูลการรับความรู้สึกนี้ไม่ถูกต้องหรือเสียไปจะทำให้กระบวนการทำงานดังกล่าวไม่ประสานสัมพันธ์กันและก่อให้เกิดอาการเวียนศีรษะขึ้นได้ (1, 4)

ความเสื่อมของกระดูกสันหลังระดับคอตามวัยนั้นทำให้กล้ามเนื้อรอบ ๆ ตึงตัวอีกทั้งข้อต่อเกิดการเสียดสีและบาดเจ็บ ส่งผลให้เกิดการอักเสบของข้อต่อและส่งผลต่อการรับรู้ความรู้สึกของข้อต่อลดลงหรือเสียไปทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะดังกระบวนการที่กล่าวไว้ข้างต้น

2.หลอดเลือดบริเวณกระดูกสันหลังระดับคอถูกกดทับ

หลอดเลือดบริเวณกระดูกสันหลังระดับคอ (รูปที่ 2) มีความสำคัญอย่างมากเนื่องจากเป็นหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองส่วนหลัง ได้แก่ ก้านสมอง สมองน้อย และกลีบสมองส่วนท้ายทอย หากการไหลเวียนของเลือดไม่ดีอาจมีสาเหตุมาจาก หลอดเลือดตีบ อุดตัน หรือโดนกดทับ ทำให้สมองขาดเลือดชั่วคราว จึงส่งผลให้เกิดอาการเวียนศีรษะ และเวียนศีรษะบ้านหมุน และอาจพบอาการอื่น ๆ ได้เช่น การเห็นภาพซ้อน มองไม่ชัด อาการชาบริเวณมือและขา มีอาการสับสน การกลืนหรือการพูดผิดปกติ ปวดศีรษะ เซล้ม เป็นต้น (6) ซึ่งการเสื่อมของกระดูกสันหลังระดับคออาจส่งผลให้หลอดเลือดบริเวณกระดูกสันหลังถูกกกดทับเนื่องจากเป็นบริเวณที่หลอดเลือดเส้นนี้ลอดผ่าน

3.อาการปวดร้าวขึ้นศีรษะคล้ายอาการเวียนศีรษะจากกล้ามเนื้อคออักเสบ

กล้ามเนื้อที่ส่งผลให้เกิดอาการปวดร้าวขึ้นศีรษะเมื่อเกิดการอักเสบและมีอาการคล้ายการเวียนศีรษะที่พบได้บ่อยได้แก่กล้ามเนื้อบริเวณท้ายทอย และกล้ามเนื้อบริเวณบ่า ซึ่งการนั่งผิดท่าในท่าไหล่ห่อและคอยื่นเป็นเวลานานมักเป็นสาเหตุที่ให้กล้ามเนื้อเหล่านี้เกิดการใช้งานมากกว่าปกติและอักเสบ ก่อให้เกิดอาการปวดร้าวขึ้นศีรษะได้ดังรูปที่ 3 และ 4

นอกจากอาการเวียนศีรษะที่เกิดจากความผิดปกติของกระดูกสันหลังระดับคอหรือกล้ามเนื้อบริเวณคอแล้วนั้นยังมีสาเหตุอื่น ๆ เช่น ความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง ระบบประสาทส่วนปลายหรือความผิดปกติของระบบหูชั้นในดังที่กล่าวไว้ข้างต้น ซึ่งอาจเกิดจากสาเหตุเดียวหรือหลายสาเหตุร่วมกันได้ ดังนั้นหากต้องการการวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้องควรพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญหรือปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อรับการรักษาที่ถูกต้องในอนาคต

การดูแลรักษาทางกายภาพบำบัดในผู้ที่มีอาการเวียนศีรษะร่วมกับอาการปวดคอ

โดยหลักการรักษาทางกายภาพบำบัดในผู้ที่มีอาการเวียนศีรษะร่วมกับอาการปวดคอมีดังนี้

1. การลดการอักเสบของข้อต่อและกล้ามเนื้อ อาจใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดเช่น อัลตร้าซาวด์ เลเซอร์หรือการประคบเย็น เป็นต้น
2. การลดความตึงของกล้ามเนื้อและข้อต่อด้วยวิธีการยืดกล้ามเนื้อ กดคลายกล้ามเนื้อที่มีความตึงตัวและการขยับข้อต่อเพื่อลดความตึงของข้อต่อกระดูกสันหลังอีกทั้งยังช่วยการรับรู้ความรู้สึกของข้อต่อให้ดีขึ้นด้วย หรืออาจใช้การประคบอุ่นเพื่อเพิ่มการไหลเวียนเลือดช่วยลดความตึงตัวของโครงสร้างที่กล่าวมา
3. การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกกล้ามเนื้อคอด้านหน้ามัดลึกเพื่อปรับแนวของกระดูกสันหลังระดับคอให้อยู่ในแนวปกติเพื่อสามารถส่งสัญญาณประสาทได้ปกติดังรูปที่ 5
4. กระตุ้นการรับความรู้สึกของข้อต่อกระดูกสันหลังระดับคอ อาจต้องได้รับการประเมินจากนักกายภาพบำบัดก่อนได้รับท่าออกกำลังกายเพื่อความเหมาะสมในแต่ละคน

เอกสารอ้างอิง

1. Peng B. Cervical Vertigo: Historical Reviews and Advances. World Neurosurg. 2018;109:347-50.
2. Kelly JC, Groarke PJ, Butler JS, Poynton AR, O’Byrne JM. The natural history and clinical syndromes of degenerative cervical spondylosis. Adv Orthop. 2012;2012:393642.
3. Reiley AS, Vickory FM, Funderburg SE, Cesario RA, Clendaniel RA. How to diagnose cervicogenic dizziness. Arch Physiother. 2017;7:12.
4. Li Y, Peng B. Pathogenesis, Diagnosis, and Treatment of Cervical Vertigo. Pain Physician. 2015;18(4):E583-95.
5. Wrisley DM, Acerra N, Downing A. Cervicogenic Dizziness [Internet]. [cited 2022 Apr 6]. Available from: https://vestibular.org/article/diagnosis-treatment/types-of-vestibular-disorders/cervicogenic-dizziness/
6. Pirau L, Lui F. Vertebrobasilar Insufficiency. StatPearls [Internet] 2022 [cited 2022 Apr 15]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482259/#article-31123.s2.