เรียนรู้เรื่อง “เจ็บปวด” ตอนที่ 3 PRICE, POLICE, PEACE&LOVE
ในตอนที่ 2 ได้กล่าวถึงหลักการคร่าว ๆ ในการลดอาการเจ็บของโครงสร้างร่างกาย ด้วยวิธี PRICE และ POLICE สำหรับตอนที่ 3 นี้ขออธิบายขยายความให้เกิดความเข้าใจมากขึ้น
หลักการ PRICE
- Protection and rest
เมื่อโครงสร้างร่างกายเกิดการบาดเจ็บ สิ่งที่สำคัญในการดูแลเบื้องต้น คือลดการเคลื่อนไหวเพื่อไม่ให้เกิดการบาดเจ็บของโครงสร้างดังกล่าวมากขึ้น การปกป้อง (protection) และพัก (rest) สามารถทำได้ทันทีด้วยการหยุดการใช้งาน หรือจำกัดโครงสร้างนั้นไม่ให้เคลื่อนไหวอย่างน้อย 1 ถึง 3 วัน เพื่อชะลอการไหลเวียนเลือดรอบบริเวณที่บาดเจ็บ ป้องกันการยืดออกของเนื้อเยื่อที่ได้รับบาดเจ็บ และลดความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บซ้ำซ้อน อย่างไรก็ตาม การพักโครงสร้างที่บาดเจ็บไม่ควรใช้เวลานานเกินไป อันอาจส่งผลต่อความแข็งแรงและคุณภาพของเนื้อเยื่อดังกล่าว (1) ดังนั้น เมื่อสัญญาณความเจ็บปวดบ่งชี้ว่าลดลง ควรหยุดการจำกัดการเคลื่อนไหว
- Ice and compression
นอกเหนือจากการป้องกันและพักหลังอาการบาดเจ็บแล้ว การลดการอักเสบโดยการใช้ความเย็นเป็นวิธีการที่นิยมอีกวิธีหนึ่ง ทั้งนี้ การใช้ความเย็น (ice) กระทำร่วมกับการพันกระชับ (compression) จะให้ประสิทธิภาพการลดการบวมอักเสบดีขึ้น ลดการบาดเจ็บเพิ่มและลดการตายของเนื้อเยื่อที่บาดเจ็บเพิ่มเติม (2) โดยทั่วไปในกรณีบาดเจ็บเฉียบพลัน จะใช้เวลาสำหรับการประคบเย็นประมาณ 20 ถึง 30 นาทีต่อครั้งอย่างต่อเนื่องภายใน 48 ชั่วโมงแรก (2, 3) โดยมีข้อบ่งชี้คือก่อนการวางเย็นและพันกระชับ ควรตรวจสอบการรับความรู้สึกของผู้เจ็บว่าเป็นปกติหรือไม่ และหมั่นสังเกตหากเกิดความรู้สึกไม่สบาย หรือเกิดความรู้สึกผิดปกติจากเดิม เช่น แสบ หรือมีอาการเจ็บมากกว่าเดิม ควรหยุดการใช้ความเย็นในการรักษา
รูปที่ 1 แผ่นเย็นและผ้ายืด การใช้ความเย็นเป็นทางเลือกโดยทั่วไปสำหรับการลดการอักเสบ แต่ควรพิจารณาระดับความเย็นและบริเวณผิวหลังหรือเนื้อเยื่อที่มาสัมผัสความเย็นนี้ด้วย เพื่อหลีกเลี่ยงการบาดเจ็บจากความเย็นที่มากเกินไป
- Elevation
การยกส่วนของร่างกายบริเวณที่มีการบาดเจ็บเฉียบพลันขึ้นสูง เป็นการอาศัยแรงโน้มถ่วงเพื่อช่วยปรับแรงดันของสารน้ำ (hydrostatic pressure) ให้อยู่ในระดับสมดุล มีผลต่อการเพิ่มการไหลเวียนกลับของระบบเลือดดำและน้ำเหลือง (venous and lymphatic return) และช่วยลดปริมาณของสารชักนำการอักเสบ (inflammatory mediators) ไม่ให้มากจนเกินไป (4) ทั้งนี้ หลักการสำคัญของการยก คือขยับอวัยวะที่มีอาการบาดเจ็บและอักเสบอยู่นั้นให้ขึ้นมาสูงเหนือต่อระดับหัวใจเล็กน้อย เพื่อเพิ่มการไหลเวียนกลับ (5) และไม่ควรยกสูงเกินไป เพราะส่งผลต่อการยืดตึงของโครงสร้างที่ถูกยกยืดออก โดยเฉพาะเส้นประสาท อาจเกิดการบาดเจ็บ
หลักการ POLICE
หลักการ POLICE แตกต่างจากหลักการ PRICE อยู่เพียงหัวข้อเดียว คือ แทนที่ rest ด้วย optimal load
หลังจากการบาดเจ็บเฉียบพลัน เมื่อถูกจำกัดการเคลื่อนไหวเป็นเวลานาน อาจส่งผลต่อคุณภาพของกล้ามเนื้อได้ ทั้งในด้านความแข็งแรง ความทนทาน และความยืดหยุ่น โดยเสี่ยงต่อการยึดติดของข้อต่อและอาจเกิดการบาดเจ็บซ้ำ และเพื่อลดผลกระทบต่อการยึดยั้งดังกล่าว หลักการ POLICE ได้ปรับวิธีการจัดการโดยเริ่มให้ลงน้ำหนัก หรือเคลื่อนไหวอย่างเหมาะสม (optimal load) ทีละน้อยเมื่อผู้ป่วยสามารถรับน้ำหนักของร่างกายได้ เพื่อช่วยเร่งกระบวนการซ่อมแซมร่างกาย (healing process) ซึ่งการพิจารณาลงน้ำหนักที่เหมาะสมนั้น จะต้องประเมินจากโครงสร้างที่ต้องการลดอาการอักเสบ ความทนต่ออาการเจ็บต่อขนาดและทิศทางของแรงที่มากระทำ รวมถึงระยะเวลาที่ให้น้ำหนัก (6)
หลักการ PEACE & LOVE
หลักการนี้ถูกพัฒนาเพื่อการดูแลโครงสร้างเนื้อเยื่อที่ได้รับบาดเจ็บที่ต่อเนื่องจากระยะเฉียบพลัน (acute management) ด้วยวิธีการ PRICE หรือ POLICE มาสู่การจัดการระยะกึ่งเฉียบพลัน (subacute) ไปถึงระยะเรื้อรัง (chronic) โดย มีรายละเอียดดังนี้
ทันทีที่ได้รับบาดเจ็บ ใช้หลักการ PEACE (7)
- งดการลงน้ำหนักรวมถึงจำกัดการเคลื่อนไหว (protection) เพื่อลดการไหลของเลือดให้เหลือน้อยที่สุด ป้องกันการยืดยาวออกของเนื้อเยื่อที่บาดเจ็บ และลดความเสี่ยงในการบาดเจ็บที่รุนแรงขึ้น โดยกระทำ 1-3 วัน ไม่นานกว่านั้น เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อความแข็งแรงและคุณภาพของเนื้อเยื่อที่บาดเจ็บ
- ยกโครงสร้างดังกล่าวเหนือระดับหัวใจ (elevation) เพื่อเร่งการไหลกลับของสารน้ำออกจากเนื้อเยื่อ
- หลีกเลี่ยงการใช้ยาต้านการอักเสบ (avoid anti-inflammatories modalities) ถึงแม้ว่าการควบคุมการอักเสบไม่ให้มากจนเกินไปอาจมีความจำเป็น แต่การใช้ยาต้านการอักเสบ หรือแม้กระทั่งการใช้ความเย็นที่เกินพอดี ส่งผลต่อลบการกระบวนการซ่อมแซมร่างกาย ทั้งในด้านการซ่อมแซมและสร้างหลอดเลือดใหม่ การเพิ่มของเส้นใยของโครงสร้าง รวมถึงการกำจัดสิ่งแปลกปลอมโดยเม็ดเลือดขาว ทำให้เกิดความบกพร่องของการสร้างเนื้อเยื่อใหม่
- ทางเลือกหนึ่งในการลดการบวมอักเสบภายในข้อต่อหรือเนื้อเยื่อ คือ การใช้แรงกดจากภายนอก (compression) ด้วยวิธีการพันกระชับผ้ายืด (elastic bandage) ซึ่งช่วยลดการบวม จำกัดการเคลื่อนไหวที่เสี่ยงต่อการบาดเจ็บรุนแรงแต่ยังสามารถทำกิจวัตรประจำวันที่จำเป็นได้
รูปที่ 2 การพันกระชับ เป็นทางเลือกหนึ่งในการควบคุมการอักเสบให้อยู่ในวงจำกัดเท่าที่จำเป็น เพื่อลดการเคลื่อนไหวท่าส่งผลต่อการฟื้นตัว แต่ไม่จำกัดการเคลื่อนไหวมากจนก่อให้เกิดปัญหาด้านอื่น ๆ เช่น การขาดเลือด หรือการยึดติดรั้งของโครงสร้าง
- การอธิบายให้เกิดความเข้าใจ (education) ถือเป็นอาวุธสำคัญสำหรับการดูแลสุขภาพในระยะยาว ทั้งนี้จึงควรให้ผู้ป่วยทราบถึงประโยชน์ของการฟื้นฟูแบบมีส่วนร่วม ถึงแม้ว่าเครื่องมือหรือแม้กระทั่งยาหลายชนิดมีคุณสมบัติในการลดอาการเจ็บปวดและใช้เวลารวมถึงปริมาณไม่มาก แต่การใช้วิธีการดังกล่าว ส่งผลสำคัญทำให้ผู้ป่วยเกิดภาวะ “พฤติกรรมพึ่งพาการรักษา” (therapy-dependent behavior) การให้ความรู้ที่ดีเกี่ยวกับภาวะที่ผู้ป่วยกำลังเผชิญอยู่รวมถึงการจัดการช่วยหลีกเลี่ยงการรักษาที่เกินความจำเป็น ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยสามารถรับทราบระยะเวลาการฟื้นตัวและการจัดการจริงมากกว่าตั้งความหวังเกี่ยวกับวิธีการรักษาที่วิเศษ
เมื่อผ่าน 1 วันหลังการบาดเจ็บ เริ่มใช้หลักการ LOVE (7)
- ควรเพิ่มการรับน้ำหนัก (load) ทีละน้อย และเริ่มกลับไปทำกิจกรรมปกติเมื่ออาการดีขึ้นจนสามารถทำได้ การรับน้ำหนักอย่างเหมาะสมโดยที่ไม่ทำให้ปวดหรือบาดเจ็บมากขึ้นจะช่วยกระตุ้นการซ่อมแซม การปรับโครงสร้าง และสร้างความทนทานให้กับเนื้อเยื่อ รวมถึงความสามารถของกล้ามเนื้อ เอ็นกล้ามเนื้อ และเอ็นกระดูก
- Optimism การให้ความคาดหวังเชิงบวกมีส่วนสัมพันธ์กับผลลัพธ์และการพยากรณ์โรคที่ดี ปัจจัยทางจิตวิทยาเชิงลบ เช่น การมองโลกในแง่ร้าย ภาวะซึมเศร้า หรือความกลัว เป็นอุปสรรคอย่างมากต่อการฟื้นตัว ความเชื่อและอารมณ์เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการฟื้นตัว ความคิดเชิงบวกร่วมกับความมั่นใจมีส่วนช่วยให้การฟื้นตัวเป็นไปในทางบวกมากขึ้น
- Vascularization ระบบหัวใจและหลอดเลือดมีความสำคัญต่อการฟื้นตัวของโครงสร้าง การให้การออกกำลังกายแบบแอโรบิกแบบค่อยเป็นค่อยไปในระดับที่ไม่สร้างอาการเจ็บเพิ่มขึ้นภายในไม่กี่วันหลังการบาดเจ็บ ส่งผลต่อการเพิ่มการไหลเวียนโลหิตบริเวณที่ได้รับบาดเจ็บ เป็นการเพิ่มแรงจูงใจต่อการออกกำลังกาย และเมื่อมีการเคลื่อนไหวทำให้เป็นการสนับสนุนให้กลับไปใช้งาน รวมไปถึงลดการใช้ยาลดอาการปวดได้
- Exercise มีหลักฐานมากมายสนับสนุนการออกกำลังกายในการรักษาอาการบาดเจ็บ การออกกำลังกายมีส่วนช่วยในการเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ฟื้นฟูการเคลื่อนไหว และเพิ่มการรับรู้รวมถึงการตอบสนอง ตั้งแต่ระยะแรกของการบาดเจ็บ แต่ควรอยู่ในระดับที่ไม่ทำให้มีอาการเจ็บปวดเพิ่มเติมเพื่อให้การซ่อมแซมร่างกายให้มีประสิทธิภาพและเป็นแนวทางในการออกแบบพัฒนาการออกกำลังกายเมื่อผู้มีอาการดีขึ้นต่อไป
แล้วควรเลือกหลักการใดเพื่อจัดการอาการเจ็บปวด
หลักการที่กล่าวมามีการพัฒนาตามระยะเวลา โดยที่หลักการ PEACE & LOVE เป็นแนวทางที่ทันสมัยสุดที่พัฒนามาจากหลักการ PRICE และ POLICE แต่ความเหมาะสมของการเลือกใช้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยดังนี้
ปัจจัยด้านเวลา
- ถ้าประสบเหตุการณ์ทันที หรือเกิดการบาดเจ็บใหม่ ให้เริ่มที่หลักการ PEACE หรือ PRICE เพื่อควบคุมการอักเสบ
- เมื่ออาการเจ็บและอักเสบคงที่ ให้เริ่มหลักการ LOVE หรือ optimum load ของหลักการ POLICE
ปัจจัยด้านความรุนแรงของอาการ
- ถ้าอาการบวมอักเสบมาก จำเป็นต้องควบคุมการอักเสบไว้ ด้วยการใช้ความเย็น (ice) การพันกระชับ (compression) และการยกขึ้นสูง (elevation)
- เมื่อการอักเสบลดลง ควรเริ่มให้โครงสร้างบริเวณที่เจ็บปวดรับน้ำหนักหรือแรงภายนอกเพื่อกระตุ้นการฟื้นตัวของโครงสร้างดังกล่าว
แต่ถ้าจัดการลดการอักเสบแล้วการอักเสบไม่ลดลง และ/หรือ มีระดับอาการเจ็บอยู่ในระดับรุนแรง ถือว่าเป็นกรณีฉุกเฉิน ให้พิจารณาส่งต่อโรงพยาบาลเพื่อทำการรักษา
เรียบเรียงโดย กภ.อนุชัย พึ่งพระรัตนตรัย
เอกสารอ้างอิง
- Bleakley CM, Glassglow P, MacAuley DC, Price needs updating, should we call the police? Br J Sports Med. 2012;46:220-1.
- Block JE. Cold and compression in the management of musculoskeletal injuries and orthopedic operative procedures: a narrative review. Open Access J Sports Med. 2010;1:105-13.
- Mutlu S, Yılmaz E. The Effect of Soft Tissue Injury Cold Application Duration on Symptoms, Edema, Joint Mobility, and Patient Satisfaction: A Randomized Controlled Trial. J Emerg Nurs. 2020;46(4):449-459.
- Hotfiel T, Hoppe MW, Heiss R, Lutter C, Tischer T, Forst R, Hammer CM, Freiwald J, Engelhardt M, Grim C. Quantifiable Contrast-Enhanced Ultrasound Explores the Role of Protection, Rest, Ice (Cryotherapy), Compression and Elevation (PRICE) Therapy on Microvascular Blood Flow. Ultrasound Med Biol. 2021;47(5):1269-1278.
- Norton C. How to use PRICE treatment for soft tissue injuries. Nurs Stand. 2016;30(52):48-52.
- Erdurmuş ÖY, Oguz AB, Genc S, Koca A, Eneylı MG, Polat O. Comparison of the effects PRICE and POLICE treatment protocols on ankle function in patients with ankle sprain. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2023;29(8):920-928.
- Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. Br J Sports Med. 2020;54(2):72-73.
