ธาราบำบัดในภาวะเด็กพิเศษ ตอนที่ 1 เด็กออทิซึม
ธาราบำบัดเป็นหนึ่งในรูปแบบการออกกำลังกายที่ได้รับความนิยมในทุกเพศ ทุกวัย ทั้งคนปกติที่สุขภาพดี รวมถึงผู้ที่มีปัญหาด้านการเคลื่อนไหว ด้วยคุณสมบัติทางฟิสิกส์ของน้ำที่สามารถอาศัยน้ำเป็นตัวช่วยพยุงการเคลื่อนไหวหรือจัดสรรให้น้ำเป็นแรงต้าน ทำให้การออกกำลังกายในน้ำช่วยลดแรงกระแทกที่กระทำกับข้อต่อต่าง ๆ ของร่างกาย ช่วยส่งเสริมการเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ ธาราบำบัดจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับการออกกำลังกายที่ทั้งสนุกและเกิดประโยชน์
สำหรับเด็กที่มีความบกพร่องทางการเคลื่อนไหว ธาราบำบัดเป็นหนึ่งในวิธีที่ใช้เพื่อส่งเสริมพัฒนาการด้านการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็กที่มีความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหรือประสิทธิภาพการทำงานของกล้ามเนื้อน้อย ซึ่งทำให้ยังไม่สามารถฝึกได้อย่างเต็มที่และเสี่ยงต่อการบาดเจ็บถ้าฝึกบนพื้นทั่วไป (บนบก) ที่มีแรงกระทำกับข้อต่อมากกว่าในน้ำ ทั้งนี้ธาราบำบัดยังมีส่วนช่วยพัฒนาเด็ก ๆ ที่อาจมีปัญหาในด้านอื่นอีกด้วย เช่น ความบกพร่องทางการรับความรู้สึก ด้านการเข้าสังคม การสื่อสาร เป็นต้น สำหรับตอนแรกนี้ขอนำเสนอการนำธาราบำบัดมาช่วยในการฝึกเด็กที่ได้รับการวินิจฉัยเป็นออทิซึม (autism)
ทำความรู้จักกับ “เด็กออทิซึม”
เด็กออทิซึม หรือ Autism Spectrum Disorders (ASDs) หรือที่คุ้นหูกันว่าเด็กออทิสติก หมายถึง เด็กที่มีความบกพร่องด้านพัฒนาการทางระบบประสาทซึ่งแสดงออกใน 3 มิติ คือ การปฏิสัมพันธ์ต่อสังคม การสื่อสารโดยธรรมชาติผ่านการพูดและอวัจนภาษาควบคู่ไปกับรูปแบบพฤติกรรม ความสนใจและกิจกรรมที่ไม่ยืดหยุ่น เช่น เด็กจะทำกิจกรรมเดิมซ้ำ ๆ เป็นกิจวัตร หรือชอบการเคลื่อนไหวที่เป็นรูปแบบซ้ำ ๆ อย่างการกระโดด เป็นต้น (1) โดยอาการมักปรากฏภายในอายุสามขวบปีแรก (2) การวินิจฉัยว่าเด็กมีความบกพร่องอยู่ในกลุ่ม ASDs อาศัยการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะซึ่งอยู่บนพื้นฐานความบกพร่องทางสังคมและพฤติกรรมในเด็ก (2-3)
โดยทั่วไปเด็กในกลุ่ม ASDs มักมีความผิดปกติด้านทักษะการเคลื่อนไหวรวมถึงมีความล่าช้าของพัฒนาการด้านดังกล่าวด้วย ซึ่งอาจส่งผลต่อการลดลงของกิจกรรมทางกาย (physical activity) และการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม (social play) (1) จากความบกพร่องข้างต้นนำไปสู่การหาวิธีการเพื่อช่วยแก้ปัญหาและเสริมสร้างพัฒนาการหลากหลายวิธี โดยธาราบำบัดเป็นหนึ่งในวิธีการที่สามารถแก้ไขความบกพร่องและกระตุ้นพัฒนาการไปพร้อม ๆ กัน
ธาราบำบัดช่วยเด็กออทิซึมอย่างไร
ธาราบำบัดเป็นวิธีการรักษาที่อาศัยองค์ประกอบที่หลากหลายเข้ามามีส่วนช่วยในการกระตุ้นสุขภาพในเด็กออทิซึม โดยธาราบำบัดมีบทบาทในการ
- กระตุ้นสุขภาพทางกาย (1)
- เพิ่มทักษะการเคลื่อนไหว การมีกิจกรรมในน้ำมีส่วนช่วยในการกระตุ้นการเคลื่อนไหว การสอดประสานการทำงานของกล้ามเนื้อ การทรงตัว รวมถึงช่วยให้เด็กเพิ่มทักษะการใช้งานกล้ามเนื้อทั้งมัดใหญ่และมัดเล็ก
- เพิ่มความแข็งแรงและความทนทานของกล้ามเนื้อ โดยแรงต้านธรรมชาติของน้ำช่วยเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อโดยปราศจากการบาดเจ็บที่อาจเกิดได้จากการออกกำลังแบบลงน้ำหนักที่ฝึกบนบก
- เพิ่มความยืดหยุ่นและกระตุ้นการเคลื่อนไหว แรงลอยตัว (buoyancy force) จากน้ำมีส่วนช่วยในการเคลื่อนไหวของข้อต่อได้มาก ช่วยให้เด็กออทิซึมบางรายที่มีปัญหาข้อต่อยึดติดหรือเคลื่อนไหวได้ลำบากสามารถออกกำลังกายได้โดยง่าย
- กระตุ้นการรับความรู้สึก (1)
- เพิ่มการสัมผัสและกระตุ้นกระบวนการรับความรู้สึก โดยน้ำมีแรงต้านที่กระทำกับร่างกาย การสัมผัสกับน้ำและอุณหภูมิ ซึ่งมีส่วนช่วยให้เด็กสามารถควบคุมการตอบสนองการรับความรู้สึกได้
- ให้ผลทำให้สงบลง (calming effect) การอยู่ในน้ำทำให้เกิดความผ่อนคลายซึ่งสามารถลดการรับรู้ความรู้สึกที่มากเกินไปและเพิ่มความรู้สึกสงบให้กับเด็กได้
- เพิ่มทักษะการเข้าสังคม (1)
- เพิ่มการสื่อสาร ด้วยโครงสร้างของสภาพแวดล้อมและสังคมในการฝึกธาราบำบัด มีส่วนอย่างมากในการปรับการมีปฏิสัมพันธ์และเพิ่มทักษะการสื่อสารให้กับเด็กออทิซึม โดยนักธาราบำบัดจะใช้วิธีการฝึกออกกำลังในน้ำร่วมกับการเล่นกีฬาหรือเกมส์ในน้ำ อาจทำเป็นกิจกรรมกลุ่มหรือให้เด็กได้ทำกิจกรรมร่วมกับเด็กคนอื่น เช่น พี่น้อง
- ช่วยการปรับพฤติกรรม โดยช่วยลดพฤติกรรมเดิมที่ไม่พึงประสงค์และเพิ่มการสื่อสารที่ดีขึ้นกับคนรอบข้างในระหว่างการฝึก
นอกจากนี้ยังพบว่ามีวิธีการฝึกในน้ำวิธีอื่น ๆ มาใช้ร่วมด้วย เช่น
- วิธี Watsu หรือ Water Shiatsu ที่ช่วยในการนวด การเคลื่อนไหวข้อต่อ และการยืดกล้ามเนื้อในน้ำอุ่น เพื่อเพิ่มการผ่อนคลาย ลดความวิตกกังวล และเพิ่มกระบวนการรับความรู้สึก (4)
- วิธี Ai Chi เป็นรูปแบบการออกกำลังกายในน้ำที่ผสานหลักการของไทชิ (Tai Chi) และธาราบำบัดเข้าด้วยกัน โดยใช้รูปแบบการเคลื่อนไหวประสานกับการหายใจ จึงช่วยเรื่องการผ่อนคลาย การทรงตัว และการสอดประสานการทำงานของกล้ามเนื้อ รวมถึงช่วยบูรณาการของประสาทสัมผัส (sensory integration) (5)
ควรฝึกธาราบำบัดบ่อยแค่ไหน (1)
ในทางกายภพบำบัดนั้น การออกกำลังกายที่จะส่งผลให้เห็นความเปลี่ยนแปลงทางกล้ามเนื้อ คือมีความแข็งแรงเพิ่มขึ้น ควรมีการออกกำลังกายอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 6 สัปดาห์ โดยข้อมูลจากงานวิจัยได้กล่าวว่าการฝึกธาราบำบัดในเด็กออทิซึมตามโปรแกรมประมาณ 12-14 สัปดาห์ต่อเนื่อง จะส่งผลให้ระบบหัวใจและหายใจดีขึ้น ความทนทานในการออกกำลังกายดีขึ้น รวมถึงความสามารถในการเคลื่อนไหวดีขึ้นด้วย
เรียบเรียงโดย กภ.ขวัญตะวัน เอกสิทธิไพศาล
เอกสารอ้างอิง
- Mortimer R, Privopoulos M, Kumar S. The effectiveness of hydrotherapy in the treatment of social and behavioral aspects of children with autism spectrum disorders: a systematic review. J Multidiscip Healthc. 2014;7:93-104.
- Duobois M. Aquatic therapy for children with an autism spectrum disorder: occupational therapists’ perspectives [Thesis M.Sc Occupational Therapy]. Washington: University of Puget Sound; 2011 [cited 2025 Mar 7] Available from: https://www.jstor.org/stable/community.36391336.
- Taske AM. Exploring hydrotherapy in autism. Honors Research Project. 2018;
- Loureiro APC, Burkot J, Oliveira J, Barbosa JM. WATSU therapy for individuals with Parkinson's disease to improve quality of sleep and quality of life: A randomized controlled study. Complement Ther Clin Pract. 2022 Feb;46:101523. doi: 10.1016/j.ctcp.2021.101523. Epub 2021 Dec 15. PMID: 34923216.
- So BCL, Kong ISY, Lee RKL, Man RWF, Tse WHK, Fong AKW, Tsang WWN. The effect of Ai Chi aquatic therapy on individuals with knee osteoarthritis: a pilot study. J Phys Ther Sci. 2017 May;29(5):884-890. doi: 10.1589/jpts.29.884. Epub 2017 May 16. PMID: 28603365; PMCID: PMC5462692.
