ปัญหาหัวใจ ภัยร้ายใกล้ตัว

อาการเจ็บหน้าอก เป็นอาการหนึ่งที่บ่งบอกถึงความผิดปกติในร่างกาย ที่หลายคนสงสัยว่า เป็นอาการของโรคหัวใจหรือไม่ แต่อาการเจ็บหน้าอกนั่นมีหลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบจะสามารถวินิจฉัยแยกโรคได้แตกต่างกัน

. . . แล้วแบบไหนล่ะ ที่เป็นอาการที่บ่งบอกโรคหัวใจ ? . . .

อาการเจ็บหน้าอก ไม่ได้เป็นอาการที่บ่งบอกถึงโรคหัวใจเพียงอย่างเดียว สาเหตุการเจ็บหน้าอกอาจเกิดจากอวัยวะอื่นก็เป็นได้ เพื่อความเข้าใจที่ง่ายขึ้น จึงขอแบ่งอาการของการเจ็บหน้าอกตามระบบต่าง ๆ ของร่างกาย

ระบบแรก ระบบหัวใจและหลอดเลือด

1. อาการเจ็บหน้าอกจากกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดและกล้ามเนื้อหัวใจตาย  ลักษณะอาการที่บ่งบอก คือ^1,2,3
•   เจ็บแน่นหน้าอกเหมือนมีอะไรมาบีบรัด หรือ กดทับ อาจปวดร้าวไปที่แขน ไหล่ กรามทางด้านซ้าย หรือหลัง

•   เหงื่อออก ตัวเย็น เป็นลม หมดสติ หรือหายใจไม่สะดวก ร่วมด้วย

•    มักเกิดอาการ ขณะออกแรง ออกกำลังกาย อากาศเย็น หรือการแสดงออกของอารมณ์ เช่น ตกใจ ตื่นเต้น หรือ โกรธ และอาการจะทุเลาลงเมื่อได้นั่งพัก หยุดออกแรง

เกร็ดความรู้:

ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ทำให้เกิดโรคหลอดเลือดหัวใจ คือ มีประวัติการสูบบุหรี่, มีระดับไขมันในเลือดสูงผิดปกติ (Cholesterol หรือ LDL cholesterol), โรคความดันโลหิตสูง (ความดันโลหิตมากกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท), โรคเบาหวาน, มีบุคคลในครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจ (ผู้ชายอายุน้อยกว่า 55 ปี ผู้หญิงอายุน้อยกว่า 65 ปี)²ไม่ออกกำลังกาย และบริโภคแอลกอฮอล์ที่มากเกินไป

2. อาการเจ็บหน้าอกจากความผิดปกติของหัวใจอื่น ๆ^1,2,3
2.1 ภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ (Pericarditis) มีอาการเจ็บหน้าอกแบบเสียดแทง มักเกิดบริเวณยอดอก มักสัมพันธ์การหายใจหรือการไอ และการเปลี่ยนอิริยาบถ คือ มีอาการมากขึ้นในท่านอน และทุเลาลงในท่านั่งเอนตัวไปข้างหน้า
2.2 ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) มีอาการเจ็บหน้าอกได้บ้าง แต่มักพบว่ามีอาการใจสั่นมากกว่า จากการเต้นของหัวใจที่เร็วผิดปกติ
2.3 ภาวะการฉีดขาดของหลอดเลือดแดงใหญ่ที่เลี้ยงหัวใจเฉียบพลัน (Acute aortic dissection) มีอาการเจ็บหน้าอกเกิดขึ้นแบบทันทีทันใดและรุนแรงตั้งแต่เริ่ม เกิดบริเวณกลางหน้าอกหรือปวดทะลุไปกลางหลัง

ระบบที่สอง ระบบทางเดินอาหาร^1,2

1. โรคแผลในกระเพาะอาหาร (Peptic ulcer หรือ Duodenal ulcer) มักมีอาการเจ็บแสบร้อน หรือจุกเสียดบริเวณลิ้นปี่ อาการจะสัมพันธ์กับการรับประทานอาหาร โดยเฉพาะอาหารรสจัด
2. โรคกรดไหลย้อน (Gastro-esophageal reflux disease) มีอาการแสบร้อนบริเวณลิ้นปี่หรือยอดอก เรอเปรี้ยว มักสัมพันธ์กับท่าทางและมื้ออาหาร อาการจะมากขึ้นเวลาเอนตัวนอนหลังอาหาร

ระบบที่สาม ระบบทางเดินหายใจ^1,2

1. โรคเยื่อหุ้มปอดอักเสบ (Pleutitis) เป็นอาการเจ็บหน้าอกที่มีลักษณะเฉพาะ เจ็บแบบแปลบเหมือนมีอะไรมาเสียดแทง และสัมพันธ์กับการหายใจ จึงเรียกว่า Pleuritic pain
2. ภาวะปอดรั่ว (ภาวะที่มีอากาศเข้าไปแทรกอยู่ภายในช่องปอด จนเบียดเนื้อปอด) จะมีอาการเจ็บจากการฉีกขาดของเยื่อหุ้มปอด มักเกิดขึ้นแบบเฉียบพลัน และเป็นเพียงข้างเดียวร่วมกับมีอาการเหนื่อยหอบ หายใจลำบาก
3. ภาวะลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด เป็นอาการเจ็บหน้าอกแบบแปลบ ๆ เป็นมากขึ้นเมื่อหายใจเข้า-ออกลึก ๆ และมีอาการเหนื่อยหอบร่วมด้วย

ระบบที่สี่ ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ^1,2

1. โรคกระดูกอ่อนซี่โครงอักเสบ (Costochondritis หรือ Tietze’s syndrome) มีอาการเจ็บหน้าอกเฉพาะที่ ซึ่งสามารถระบุตำแหน่งที่เจ็บได้ชัดเจน อาการเจ็บจะมากขึ้นเมื่อเคลื่อนไหวหรือหายใจลึก และมีจุดกดเจ็บ
2. กลุ่มอาการกดรัดของหลอดเลือดและเส้นประสาทบริเวณทางออกช่องอก (Thoracic outlet syndrome) อาจทำให้เกิดอาการเจ็บหน้าอกได้ แต่ส่วนใหญ่จะมีอาการเจ็บบริเวณแขนและมีอาการชาร่วมด้วย
3. โรคงูสวัด (Herpes zoster) จะมีอาการปวดแสบร้อนตามแนวเส้นประสาทที่มีการอักเสบ หากเกิดในแนวเส้นประสาที่ผ่านหน้าอกจะทำให้เกิดอาการเจ็บได้ แต่จะเจ็บเพียงข้างเดียวเท่านั้น

ระบบที่ห้า ภาวะทางจิตใจ²

อาการเจ็บหน้าอกจากภาวะความเครียด วิตกกังวล หรือ ซึมเศร้า จะมีลักษณะการเจ็บหน้าอกแบบแปลบ ๆ หรือเจ็บแบบเข็มแทง บริเวณหน้าอกซีกซ้าย สามารถระบุจุดที่เจ็บได้ ไม่สัมพันธ์กับการออกกำลังกาย และพบว่ามีการหายใจไม่เต็มอิ่ม

ตารางสรุปอาการเจ็บหน้าอกจากสาเหตุต่าง ๆ

ในส่วนของการรักษานั้น ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยของแพทย์เป็นหลัก ในด้านของกายภาพบำบัดนั้น มีหน้าที่ฟื้นฟู และเพิ่มสมรรถภาพในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะในกรณีผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจ ซึ่งในผู้ป่วยแต่ละคนจะมีโปรแกรมในการรักษาฟื้นฟูที่ต่างกัน ขึ้นอยู่กับความสามารถของผู้ป่วยที่วัดจากการตรวจร่างกาย

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้นที่ให้ท่านผู้อ่านได้สังเกตอาการของตัวเองหรือคนใกล้ตัวที่มีอาการเจ็บหน้าอก เพื่อการรักษาที่ถูกต้องและทันท่วงที แต่ก่อนที่อาการเหล่านี้จะเกิดขึ้น เราควรหาแนวทางป้องกันเสียก่อน วิธีง่ายๆ คือ การออกกำลังกาย, รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบทั้ง 5 หมู่, ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกินมาตรฐาน และสำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรรับยาอย่างต่อเนื่องตามที่แพทย์สั่ง

เรียบเรียงโดย กภ.สกาวรัตน์   เตชทวีทรัพย์

เอกสารอ้างอิง

1. วิชัย เส้นทอง. Chest pain. ใน: กาญจนา จันทร์สูง, ประณิธิ หงสประภาส. (บรรณาธิการ) อาการวิทยาทางอายุรศาสตร์ Symptomatology in genernal medicine. ขอนแก่น: ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2558. หน้า 165-170.
2. ชาญวิทย์ รุ่งศรีทอง และประสาท เหล่าถาวร. Chest pain เจ็บหน้าอก. ใน: หญิงน้อย อุบลเดชประชารักษ์. (บรรณาธิการ) อาการอายุรศาสตร์ Medical symptomatology. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิโรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า; 2538. หน้า 89-97.
3. Braunwald E. Disorders of the cardiovascular system. In: Isselbacher JK, Martin JB, Braunwald E, Wilson JD, Fauci AS, Kasper DL, editors. Harrison’s Principles of Internal Medicine 3rd ed. New York: McGraw-Hill. 1994. p. 939-941
4. สุวรรณ จรูงจิตรอารี. กายภาพบำบัดโรคระบบทางเดินหายใจและโรคหัวใจ. กรุงเทพมหานคร. 2540. หน้า 188-196.